Qyteti ishte si i huaj për mua. Dilja përditë të kryeja ritualin e ecjes dhe thuajse nuk shikoja asnjë fytyrë të njohur. I vetmi njeri që më bënte përshtypje ishte një burrë shtatlartë, një endacak i moshuar, që sorollatej nëpër rrugë, veshur me rroba të vjetra, të pista, por të gjitha firmato. Në kokë mbante një kapele të madhe stofi, ngjyrë gri, me strehë të varur, që ia hijeshonte bukur kryet. Tërhiqte gjithmonë nga pas një qen të lidhur, shoqëruar nga një tufë qensh të lirë. Kjo nuk ishte ndonjë gjë e veçantë, se zakonisht lypsarët shoqërohen nga qentë, madje edhe flenë me ta, por mua më dukej çuditshëm. Njëherë tërhiqte nga pas njërin qen dhe, pas ca ditësh, një tjetër. Pastaj qeni i mëparshëm kalonte në tufë, tufa zmadhohej dhe cikli vazhdonte pandërprerë.
Kjo ishte parada e përditshme që lypsari demonstronte në rrugët e qytetit. Ndërsa kalimtarët ishin mësuar me të dhe nuk u bënte përshtypje. Vetëm midis pensionistëve, që rrinin në radhë tek arka e postës, dëgjoja herë-herë ndonjë zë shpotitës, por ai ecte kokëlartë pa u kthyer përgjigje.
Një ditë ndaloi pranë meje dhe priti qenin e lidhur, që ngutej të hante mbeturinat e një ushqimi të hedhur përtokë. E priti me qetësi dhe e vështronte i kënaqur. Pikërisht në këtë moment iu afrova dhe e përshëndeta. Ai ktheu kokën paksa nga unë, buzëqeshi me ironi dhe m’i nguli sytë pa m’u përgjigjur. Kishte një vështrim të thellë, zhbirues. Në bebëza i digjeshin dy flakë të venitura qiriri, që i jepnin fytyrës së tij pamje verdhacaku. Dukej i lodhur, i fikur, si një murg manastiri. Mendova se nuk më dëgjoi e i zgjata një monedhë metalike. Ai qeshi me shpërfillje. Pastaj u nxeh e shpërtheu:
– Qenke nga ata që u këndon kanarina në xhep. Jeni sojlinj ju, ju njoh mirë… ik merr një picë dhe jepja mikut tim, se është i uritur, nuk e shikon? – dhe bëri me kokë nga qeni.
Ika nxitimthi, i prekur nga fyerja e tij, që ma bëri krenarinë leckë e ma flaku brutalisht përtokë, por… ç’të bëja? Të hakmerresha me një lypsar…?!
Nga ajo ditë nuk guxova më t’i hidhja sytë, madje, edhe kur e shihja nga larg, ndërroja rrugë. Por kërshëria nuk më linte. Njëherë e pashë të ndalte te një punëtor komunal, një rom i moshuar, që pastronte trotuaret me karrocën për dore. Fliste shpenguar e qeshte me të. Gjeta rastin dhe e pyeta romin.
– Është Thomausi, – tha ai, – është i vetmuar. Unë jam në shoqatën “Mbrojtja e kafshëve”, por ai është më i mirë se një shoqatë. Mbledh qentë endacakë, i ushqen e i zbut.
Ika duke përsëritur me vete emrin e tij. Më kujtonte personazhin e romanit të njohur “Thomausti me kapele”, të shkrimtarit tim të dashur Nedin Boran, një ish-i burgosur politik.
Ah, mendova, si janë përkimet. Një lypsar mban emrin e një personazhi të dëgjuar dhe kjo është meritë. Kaq mjaftoi dhe mëria ime për të u zbut.
Pas një çasti e harrova emrin e tij. Madje edhe atë. Edhe qentë. Por, për dreq, ky qytet është aq i vogël sa nuk të ndahen rastet e përsëritura dhe unë e pashë sërish. Këtë herë doli nga dera e arkës së postës, ku mesa dukej kishte marrë pensionin, dhe hyri në një dyqan ushqimesh. Bleu bukë, sallam e filloi të ushqente qentë. Ishin një tufë, hanin si në dasmë dhe i fërkoheshin me përkëdheli pas këmbëve, duke tundur bishtin me mirënjohje. Ai qeshte i lumtur dhe i fliste secilit sipas titullit që i kishte vënë: “Ti je sekretar i parë, të takon edhe një copë sallam ty… Ti tjetri je kryetar i degës së brendshme, ha bukë thatë! Ti operativ mere dhe një copë tjetër, se nuk ngopesh, e di unë… Kurse ti hetues ha, por rri urtë, mos e ngacmo buçen e zezë!…”.
Tek-tuk, ndonjë kalimtar rasti ndalte hapat e qeshte, të tjerët largoheshin pa reaguar. Unë mbajta këmbët dhe ndoqa një çast atë skenë spirale, ku ringjalleshin titullarët e kohës së vdekur, me një përkushtim të ri apokaliptik. Dhe pikërisht për këtë doja t’i bëja një foto, por kisha frikë se më njihte e më shante sërish.
Pastaj u bënë ditë që nuk e pashë më. Kërkoja me sy romin, por as atë nuk e shihja. As qentë…
Një herë, teksa ndiqja ritualin tim të zakonshëm, vura re një makinë kortezhi. Kur kaloi para meje, ndala dhe mora qëndrim nderimi për të ndjerin. U befasova. Përpara, në krah të shoferit, rrinte ulur romi i shoqatës. Ndërsa nga mbrapa vinin dy makina të tjera me të rinj dhe pas tyre një varg me qen. Ecnin kokulur, duke dihatur e herë-herë ngrinin turinjtë e kuisnin me zë të thekshëm, si vajtojca. Njerëzit ndalonin në shenjë nderimi dhe shikonin të befasuar kortezhin e qenve. Ika si i mpirë dhe këmbët më çuan tek tabela e nekrologjive:
“Me hidhërim të thellë njoftojmë ndarjen nga jeta e të të dashurit tonë Nedin Boran. Varrimi bëhet sot, ora 13:00…
Shoqata ‘Mbrojtja e kafshëve’”.
(Botuar për herë të parë në Revista Letrare – Pranverë 2023. E gjeni në Amazon, “Art’s Librari”, Tiranë e në çdo dyqan online të botës)
