Kubana

-U kthye nga peshkimi. E fshihte lodhjen. Kishte bërë banjë me sapunin që pëlqeja shumë; e kishte gjetur në oqean, larg nga bregu, brenda një kutie të kuqërremtë kauçuku, shkarë prej dorës së ndonjë turisteje të huaj. Sapun i markës “Coco Chanel”, parisian, ngjyrë korali, aromë kokoje e qëndrueshme, i futej nën lëkurë, e zbuste, e lëmonte.
Sytë i lagen me dhimbje. Buzët i rrudhen, marrin formën e puthjes së fundit, derdhur në të tijat – i mungojnë.
-Vuri kokën mbi këmbët e mia, e mbështeti te gishtërinjtë: “Mjellma ime, të dua shumë, shumë…!”. Dallgët shuheshin në flokët e tij të gjata – gamë koralore të zverdhura. I pëlqente perëndimi; qëndruam të shtrirë në rërën e lagur, na mbuloi nata.
Po kthehem nga qyteti i Laurelit, në autostradën Baltimorë-Uashington; Uberi më dërgon të marr Kubanën, një milje larg. Në anën e autostradës, larg qendrave të banuara, bën me dorë një vajzë e re, elegante, veshur me kostum, xhaketë e pantallona në ngjyrë blu të thellë. Pantallonat, të prera ngushtë, rrinë bukur në këmbët e saj të drejta. Hap derën e pasme, buzëqesh.
-Quheni Muçi?
Vajza prish rregullin. Që kur masakruan një studente, e cila hipi në automobilin e gabuar, duke menduar se ishte Uberi i saj, udhëzimi i ri i këshillon udhëtarët të pyesin emrin e shoferit para se të futen në automobil.
-Po. Dhe ju quheni?
-Kubana.
Fytyra engjëllore, zbukuruar me dy bishtaleca të gjatë mbi kraharor, shëmbëllen me pikturën e famshme të Helgueras.
-Keni emër të bukur!
-Mamaja nguli këmbë.
-Ka lidhje me…?
-Po, jam nga Kuba.
Kubana është e re. Anglishten e flet me gabime, përdor fjalën “how” në vend të “what”.
-Kur keni ardhur këtu?
-Një vit më parë.
-Keni përparuar mirë në gjuhë.
Kubana buzëqesh e kënaqur, sytë jeshilë bëjnë kontrast me lëkurën xhenxhefil të fytyrës.
-E kam filluar në Kubë. Fshehurazi.
-Nuk e mësoni në shkollë?
-Unë kam mësuar rusisht në shkollë.
Edhe ne deri në fillimin e viteve shtatëdhjetë, them me vete. Kur pësoi goditjen e parë në zemër dhe truri filloi të mos furnizohej mirë me oksigjen, në një moment delirant, Neroni lejoi të mësoheshin edhe gjuhët e imperialistëve, përpos atyre të revizionistëve. Megjithatë, në mesin e atyre viteve, një mikun tonë, që mbante një fjalor të vjetër në dorë, e ndaloi operativi i lagjes. Në qendrën e qytetit, përpara teatrit “Skampa”. Për ironi të fatit, i biri i operativit në atë kohë mësonte frëngjisht në Shkollën e Mesme të Gjuhëve të Huaja.
-Ç’e ke këtë libër të huaj? -e pyeti operativi, Sheme Sinani. Me kokë të rrumbullakët, të qethur fare shkurt, zeshkan, i shkurtër, me trup të mbushur. Gjithnjë me hap të shpejtë, sikur kërkonte të fshihej nga njerëzia.
-Fjalor italisht-shqip, -i tha Ilir Mitarja dhe ia zgjati ta shikojë. Unë dhe Spiro Duni ngrimë në vend. Ishim me biografi “të keqe”, nuk na kishin lejuar të ndiqnim shkollën e lartë.
-Përse e merr me vete? -iu kërcënua Shemja.
-Do të përkthej një këngë.
Iliri ishte trim. Shemja u xhindos.
-Ore kush të ka autorizuar të përkthesh këngë ty?
Iliri qeshi me ironi. Zgjati dorën të marrë fjalorin. Shemja e shtyu me forcë.
-Të fus atje brenda, ku të përkthesh mirë pasandaj!
-Shoku Sheme, fjalori nuk është i imi, të lutem, më duhet t’ia kthej të zotit!
Operativi u tërbua.
-Merre dhe mos të të shoh më rrugëve me të!
U larguam të trembur. Djalin e madh të Shemes e kisha të njohur, ishim në të njëjtën shkollë, ai më i rritur se unë dhe sillej mirë me mua. Ishte nxënës studioz, frëngjishten e kishte për zemër. Duhej të kishte marrë nga e ëma, që vinte nga një familje e prekur.
-Kubana, në më lejoni t’ju pyes, si keni ardhur në Amerikë?
-Me not.
-Keni përshkuar njëqind e pesë milje?
-Jo! Vetëm një milje! Ndoshta më pak.
Lëmë pas Laurelin, i afrohemi unazës së Uashingtonit, kemi edhe një gjysmë ore rrugë për të bërë. Kubana jeton në jug të qytetit Silver Spring. Mbështet kokën te mbajtësja e sediljes. Duket e lodhur, ndeshemi me sy në pasqyrë; buzëqesh. Në autostradë ishte vetëm. Pranë nuk kishte gjë të ndaluar.
-Të është prishur automobili?
-Jo, punoj pas autostradës, te përfaqësuesi i “Hondës”. Më kushton më pak kur marr Uberin në autostradë.
-Punoni në financë?
-Do të dëshiroja shumë. Punoj në pavijonin e shitjes, është punë e mundimshme.
-Keni shumë aty?
-Dy muaj.
Kohë e mjaftueshme për të mësuar të zezat e shitjes, them me vete. E provova kur dhashë dorëheqjen nga shërbimi diplomatik në ‘97-n, ditën e parë të uzurpimit me armë të zyrës së ministrit të Jashtëm nga një komunist. Fillova punë te një përfaqësi e “Tojotës”, më e madhja në dalje të Uashingtonit. Pronë e një iraniani; kishte ardhur në Amerikë në kohën e Shahut, me një thes me para. Na tregonin punonjësit që kishin vite aty. Mbikëqyrësja e shitjeve ishte një ruse e bukur, e re, plot energji. Muajin e parë të mësonin si të mashtroje “viktimën”; ashtu e quante blerësin instruktori.
-Duhet ta bindësh të ulet prapa timonit dhe të bëjë një xhiro, -e fillonte mësimin fshatari i ardhur nga jugu i Italisë. Marko e thërrisnin – mashtrues profesionist. -Është vërtetuar shkencërisht: porsa viktima krijon kontaktin e parë me sediljen e shoferit, provon të njëjtën ndjenjë si me një femër që është munduar ta fitojë – për femrën e njëjta gjë, me një mashkull që ka ëndërruar ta shijojë.
Në pamje kishte diçka prej Zorbe, vështirë të kishte lexuar ndonjë libër nga fillimi deri në fund.
-Shumë e rëndësishme: kur viktima kthehet nga provat në rrugë, duhet t’i flasësh për automobilin gjëra qiellore. Asnjëherë mos u ngut të zësh me gojë çmimin. Atë do ta vendosë në fillim përgjegjësi, pastaj menaxheri dhe në fund vulën ia vë rusja, -qeshte me zë të çjerrë, sa të pështjellonte stomakun. -Ky proces duhet të zgjasë orë të tëra, viktima lodhet dhe pranon çmimin tonë.
Shitja e automobilave ishte jashtë natyrës sime; u largova pa mbushur muajin e dytë, ndonëse isha në gjendje të rëndë ekonomike. Tani po më vjen keq për Kubanën.
-Duhet të jeni notare e mirë.
-Kam qenë në ekipin e notit që e vogël.
-Si shpëtuat nga peshkaqenët e Kastros në tokë dhe peshkaqenët e oqeanit në ujë?
Kubana qesh me zë.
-Jam nga Varadero, keni dëgjuar për të?
-Diçka, kur lexoja për jetën e Al Kapones. I kishte pëlqyer shumë, kishte qëndruar atje.
-Aha, përpara revolucionit. Atëherë ishte ndryshe.
-Autori e përshkruante si një nga plazhet më ekzotike të Kubës.
-Revolucioni e shkatërroi, vendasit jetojnë në varfëri ekstreme, çdo gjë shkon për turistët.
Te ne më zi akoma. Popullit thika i kishte vajtur në palcë, propaganda komuniste e paraqiste si vendin ku njeriu ushqehej më mirë se në tërë botën. Bile kishin marrë edhe çmim ndërkombëtar. Eh, ndërkombëtarët tallen, popujt vuajnë, them me vete, me zë të ulur. Kubana e dëgjon, ka afruar kokën.
-Edhe kur menduan të na shpëtonin nga robëria komuniste, nuk ishin seriozë.
-E keni fjalën për Bay of Pigs?
-Po, komunistët mburren edhe sot që s’kanë të hanë.
Shihemi në pasqyrë.
-E mundëm Amerikën, thonë, -buzëqesh. -Po të guxojë të vijë, prapë e mundim. Më keq akoma, -e qesh me zë.
-Janë të çmendur.
Kubana më aprovon duke tundur kokën.
Fjalët e kësaj vajze të bukur nga një vend ekzotik, bekuar nga Perëndia, më lëndojnë shumë. E kam lexuar me vëmendje “Bay of Pigs”. Autori e quan “Histori e pa treguar”. Në treqind e pesëdhjetë faqe jepet në mënyrë të detajuar operacioni i dështuar. Historia përsëritet, por pa Fillbin, i them vetes me dhimbje. Heronjtë antikomunistë sakrifikohen. “Jemi pranë Zotit”, thoshte miku im, Petro Zheji. “Ata, të tjerët janë me Djallin”. Kishte të drejtë, Djalli nuk mposhtet dot.
-Atë natë s’fjetëm. Herët në mëngjes po bëhej gati. Kujdesej edhe për mua. “Po të lë kutinë e qumështit”, më tha. Fute në çantë, do të jemi bashkë sot, ia ktheva.
Kubanës i dridhet zëri.
-Në hotel janë larguar turistët, të tjerët vijnë të martën. Më kërkuan ta bëj pushim, i thashë. “Këtë të kishe thënë të parën”, ma ktheu ai, kërceu në krevat dhe më mbuloi me të puthura.
Pa e pyetur vazhdon të tregojë:
-Peshkarexha largohej nga bregu duke gulçuar. Në këmbë, brenda kabinës mbuluar me tendë, drejtonte timonin Ernesto. Motorit i kishin bërë remont, ndërsa ai e kishte lyer me bojë, vetë; pjesën e kuvertës dhe kabinës me jeshile të çelur, trupin me të bardhë, ndërsa fundin, deri te vija ku ngjitej uji, me ngjyrë deti. I kishte ndërruar emrin. S’e kishin pranuar në fillim. Kishte ngulur këmbë. “Kubana është jeta ime”, u kishte thënë.
Vajzës i merret zëri, e mbysin lotët.
Po i afrohemi daljes 30, për në qendrën e Silver Springut. Mendoj të ndërroj bisedë.
-E ja, tani jeni këtu, të rinj. Amerikë. Vetëm qiellin keni kufi.
Fshin lotët. Vrenjtet në fytyrë. Më shikon me sy dyshues.
-Ishim larguar shumë. Bregu nuk dukej më. Ernesto ishte i përfshirë në parti, i besuari tyre. Kishte peshkuar deri pranë Ngushticës së Floridës edhe herë të tjera. Atje e kishte gjetur sapunin…
Qenkan nga ata të zhgënjyerit, mendoj me vete. Po më shuhet kurioziteti të mësoj si kanë ardhur.
-Nuk kishim folur për të ikur. I druhesha.
Duket zemërthyer, them me vete.
-Lidhi timonin dhe vajti te kiçi. Përpara kabinës mbante rrjetën dhe dy kosha hekuri.
Fjalët i gjen me vështirësi.
-Kërceva në ujë. Më ndiq, i thashë. Ai qeshte:
“Jo këtu Kubana, do të na kapin!”.
Vazhdova të notoj drejt veriut, ëndrrës sime. Po të më dojë vërtet do të më ndjekë, i thashë vetes. Në fillim Ernesto e mori me shaka, por kur pa se unë notoja shpejt dhe thelloja distancën nga barka, ndezi motorin dhe m’u afrua:
“Kubana! Ndalo! Rojet bregdetare nuk janë larg, hip në barkë!”.
Ernesto do të ndaloj, kur të kaloj kufirin!
“Do të godas me barkë po vazhdove të notosh!”.
U afrua, sytë i ishin çakërruar, ngriti lopatën me njërën dorë, me tjetrën mbante timonin.
“Do të godas; i dëgjon motorët e silëruesit katërsh?”.
U drodha, e kisha dëgjuar emrin e këtij përbindëshi kohë më parë. Ruante burgun e madh, Shqipërinë socialiste. Të mos i shpëtonin skllevërit – një popull i tërë i mbyllur me tela me gjemba.
-Notoja pa kthyer kokën. Ai kishte ndaluar të më mbronte.
Po më përsëritej skena, m’u njomën sytë, nuk po mundja të shquaja rrugën. Një mik piktor, Avni Delvina, e ka hedhur në telajo heroizmin e mikut tim të ngushtë Klement Islamit. Notonte drejt lirisë bashkë me motrat heroina, Isabelën dhe Zamirën. Silëruesi katërsh e goditi. Motrat shpëtuan. Një turist italian i gjeti në mes të detit.
-Dëgjova të shtëna, breshëri, notoja si e marrë. Erneston e… -nuk vazhdon dot. Mbytet në lot.
Kubanës i kishte ardhur në mbrojtje “U.S. Coast Guard”.
Ndalojmë pa hyrë në qendrën e Silver Springut. Punohet në rrugë. Kubana mbështet kokën në sedilje dhe fshin sytë. Buzët i rrudhen nga dënesa.
-Nuk të pyeta, çfarë pune bëje në Varadero?
-Balerinë, pjesë e grupit të baletit të qytetit. Jepnim shfaqje për turistët e huaj. Kam mbaruar shkollën e baletit, -çelet në fytyrë.
O Zot, them me vete. Ka sakrifikuar jetën, ka humbur të dashurin, ka shkelur me këmbë artin që të vijë të punojë shitëse automobilash në Laurel! -Kubana, ke provuar të kërkosh punë në qendrat e artit? Uashingtoni ka shumë të tilla.
-Po, por pa sukses. Prandaj nuk qëndrova në Florida. Eh ja, vetëm përfaqësia e Hondas më ofroi punë.
-Jemi pranë teatrit “Fillmore”. Këtu japin koncerte këngëtarë nga e tërë bota, në sfond vajza të reja si ti vallëzojnë duke shoqëruar këngëtarët. Unë do të të pres jashtë. Uberin do ta mbyll, s’ke për të paguar për pritjen. Tregoju cila je dhe kërko të të provojnë. Në Amerikë duhet të thuash: “Këtë punë di ta bëj unë më mirë se të tjerat” dhe të provojnë.
I shkëlqejnë sytë. Del jashtë me nxitim. Te hyrja flet me punonjësin e sigurisë. Ai e shikon plot admirim. E lë të futet brenda. Filloj t’i lutem Perëndisë ta pranojnë. Minutat kalojnë, mua më duken orë. Dhe ja Kubana del duke vrapuar.
-Mos më prit! Më thanë se do të më provojnë.
Dal jashtë Priusit dhe e përqafoj me dashuri prindërore.

(“Kubana” është shkëputur nga libri me tregime “Në anën tjetër”)