“Një ministër si unë duhej të ishte vigjilent, si nga trupi dhe nga mendja, që të nxirrte fakte të sakta nga informacioni i pasaktë.”.
Ma vër dorën mbi kokë, nënë, siç bëje kur isha i vogël. Ti je e vetmja qenie njerëzore që më ka mbetur në këtë botë. Për njëzet vjet të gjatë nuk më qortove kurrë që nuk erdha të të shoh. Por nuk të ndenja larg veç ty; tepër i zënë për t’i kushtuar vëmendje botës përreth meje apo qoftë edhe vetvetes. Ime shoqe dhe miqtë e vjetër të fëmijërisë e pësuan njëlloj. S’pata kohë as të shoh time bijë. Mezi gjeta pakëz kohë të këqyrja veten në fytyrë. Para se të dilja, hidhja një shikim të shpejtë në pasqyrë, veç të rregulloja kravatën e të sigurohesha që ngjyrat e këmishës dhe kostumit shkonin.
Nuk ndjeva kurrë sikur po jetoja në këtë botë, nënë. Do mundja të jetoja në një botë tjetër pa vdekur vërtet? Do mundesha të vdisja pa nekrologji nëpër gazeta? Kur vdesin ministrat e shquar si unë, në të gjithë vendin botohet, sigurisht, një nekrologji e gjatë. Me po kaq siguri do të ketë edhe një kortezh funeral solemn, ndjekur nga rreshta e rreshta zimbajtësish. Në mes të radhës së parë do jetë vetë i Madhi, me një kravatë të zezë; me zor do fshehë lotët pas syzeve të errëta. Një skenë e tillë më ka mbushur shpesh me ngazëllim e frikë, aq sa e dëshiroja vërtet të isha shtrirë në arkivolin që rëndonte mbi shpatullat e njerëzve.[rml_read_more]
Isha plotësisht i ndarë nga bota jote, nënë; një barrë kaq e rëndë për trupin dhe mendjen time. Nganjëherë lodhja më bënte të ndalesha nga mundimi, por mendja vazhdonte punën. Nga ana tjetër, mendja më lodhej shpesh, aq shumë, sa që pushonte e heshte plotësisht, ndërsa trupi vazhdonte punën; lëvizte këtu dhe atje, shkonte në zyrë e kryesonte takime ose konferenca; priste delegacione në aeroporte, merrte pjesë në festa ose udhëtonte jashtë në misione të nivelit të lartë.
Mahnitesha kur shihja trupin tim të lëvizte vetvetiu pa ndërhyrjen e vetëdijes. Shqetësohesha veçanërisht kur kjo ndodhte gjatë takimeve të rëndësishme, që kërkonin përqendrim dhe vëmendje. Të vetmet takime të rëndësishme kryesoheshin nga vetë i Madhi. Që kur nisa të punoj në shtet, urreva të jem në vartësi të dikujt. Por u kujdesa ta mbaja sekret urrejtjen ndaj eprorëve, ta ruaja mirë, duke e shfryrë zemërimin vetëm te vartësit e mi në zyrë ose te gruaja në shtëpi, siç bënte babai shpesh me ty.
Kurrë nuk turfulloja para eprorit në punë, edhe kur ishte zyrtar i zakonshëm, lëre më me kreun e shtetit! Ulesha në karrige, me trupin dhe mendjen në vigjilencë dhe gjithë shqisat gatitu. Shqetësohesha gjithnjë se mund të më pyeste për diçka që nuk kisha përgjigje. Por edhe po ta dija përgjigjen, prapë shqetësohesha, sepse përgjigja e saktë, për dreq, mund të mos ishte e duhura.
Mësimi i parë në politikë është se përgjigjja e saktë nuk është domosdoshmërish përgjigjja e duhur. Përgjigja e duhur, nga ana tjetër, është gjithmonë përgjigjja e saktë. Një ministër si unë duhej të jetë vigjilent, si nga trupi dhe nga mendja, që të nxjerrë fakte të sakta nga informacioni i gabuar. Kjo është shumë e vështirë. Ulur në mbledhje, dora ime e majtë mbështetej e ngrirë në prehër, kurse e djathta mbante penën gati mbi letër. Duhet të isha gati të vëreja çdo gjest të rastësishëm, çdo lëvizje thuajse të padukshme të kokës, çdo lëvizje të fshehtë të dorës, gishtit apo buzës së poshtme kur mblidhej a shtrihej, ose çdo dridhje tjetër të muskujve rreth gojës, hundës ose syve. Arrija ta dalloja lëvizjen thuajse para se të ndodhte. Mendja ime ishte e shpejtë në deshifrimin e çdo gjesti të tillë, por, në ditët më të mira, sytë ishin të shpejtë dhe veshët më të shpejtët nga gjithë shqisat, sepse arrinin t’ia dëgjonin zërin para se të shqiptonte edhe një fjalë të vetme.
Ulur në karrige, trupi, mendja dhe shpirti bashkoheshin si një masë e ndjeshme nervash: tela të zhveshur radarësh, që ndërthuren rreth njëri-tjetrit. Koka, krahët, gjoksi dhe barku më dridheshin sikur të përshkoheshin nga një rrymë e vazhdueshme elektrike. Sa herë që pata fatin t’i isha pranë, dora e djathtë më dridhej edhe pse e mbaja fort me të majtën. Kryqëzoja krahët mbi gjoks ose bark. Kudo që isha, ulur apo jo, këmbët i mbaja të mbyllura fort, si virgjëreshë e ndrojtur.
Është një fotografi e imja ku jam në krah të tij. Kur vëmendja u përqendrua mbi ne, u përpoqa të ndryshoja qëndrim. U mundova të ndaj dorën e djathtë nga e majta dhe të shkëpusja njërën këmbë nga tjetra, por gjymtyrët më ishin ngurtësuar e ngrirë. Kur u botua kjo fotografi, u ndjeva aq në siklet sa që e fsheha gazetën edhe nga familja, veçanërisht nga vajza. Kur e pa, tregoi me gisht fytyrën time midis zyrtarëve të tjerë të lartë të qeverisë dhe i tha së ëmës: “Ky nuk është babi, o ma!”.
Por ajo, me krenarinë e gruas së një njeriu të madh, iu përgjigj: “Babai yt është, e dashur, Shkëlqesia e Tij, Ministri, në rreshtin e parë, në krah të Presidentit.”.
Asnjëherë nuk kam ndjerë aq turp nga vetja sa para sime bije. Sytë fëminorë i ishin hapur tani dhe ajo më pa për atë që isha; ma zbuloi sekretin. Ti nënë më thoshe shpesh se fëmijët kanë kontakte të afërta me të mbinatyrshmen. Më trembi ai vështrim i syve të sime bije. Ish një shikim i vëmendshëm, qesëndisës, shumë ndryshe nga shikimi që fëmijët normalë i hedhin baballarëve. Edhe kur është i korruptuar e i shthurur, babai është gjithnjë baba.
Babai im ishte një kurvar, pijanec e bixhozçi. Por në sytë e tu ishte si zoti, apo jo? Tët bir e konsideronte si këlysh të vogël, që me kohën do rritej e bëhej luan si i ati. Tamam luan u bëra, nënë! Tiran isha, si në punë edhe në shtëpi. Sa më të bindur e të nënshtruar i kisha vartësit, aq më shumë më pëlqente dhe e admiroja veten. Gjithë jetën askush, grua a burrë nën autoritetin tim, nuk më kundërshtoi kurrë.
Me përjashtim të një të reje që më erdhi në zyrë një a dy muaj para fillimit të revolucionit.
Me të e humba drejtpeshimin. Kjo, jo sepse ajo nuk ish dakord me mua, as sepse ishte një e re e papunë njëzetvjeçare, që guxoi t’i fliste drejt Shkëlqesisë së Tij, Ministrit. Më pak akoma se si femër që ishte, guxoi të fliste me një burrë ose injoroi e nuk m’u drejtua me titullin e respektin që më përket. Jo, më zuri në befasi kur thjesht më pa drejt e në sy, me këmbëngulje dhe pa frikë. As një burrë i mirë nuk do guxonte të këqyrte me kaq ngulm, lëre më një grua.
Më intrigoi vërtet dhe u tërbova fare, por jo aq ndaj saj sesa me veten. Më pushtoi zemërimi dhe të nesërmen i çova një urdhër-thirrje. E mbajta në këmbë para, ndërsa vetë, ulur pas tavolinës, mbështetur e rehatuar në karrige, qeshja me telefonin në vesh.
Desha ta bëja të ndihej pa vlerë. Qesha e u talla, por vajza e re nuk lëvizi nga e saja. U vërdallos nëpër zyrë sikur të mos isha fare aty, aq e qetë sikur të ish në shtëpinë e vet. Këqyri pikturat në mur, u ndal te njëra dhe tha me qesëndi: “Lulëkuqe?”.
U përpoqa të shqyrtoja me kujdes tiparet e saj para se të kthehej nga unë, me vështrimin e mprehtë që më shpoi kafkën. Para saj ndihesha krejt i zhveshur, lakuriq. Tek kujtova reagimin e sime bije ndaj fotos dhe shprehjen në fytyrën e saj, zemërimi veç m’u shtua. Nuk u solla më si zotëri. Duke tundur dorën, i fola me zë të lartë: “Kush je ti? Pavarësisht se kush, s’je asgjë tjetër më shumë se grua. Vendi yt është poshtë burrit në shtrat.”.
Një grua normale do të kishte vdekur nga turpi po të dëgjonte ato fjalë, por ajo as që u skuq fare. As qerpiku s’i lëvizi!
Tragjedia ime e vërtetë nuk është se humba karrigen në qeveri, por se humba atë femër.
Atë mëngjes të tmerrshëm hapa gazetën dhe nuk e gjeta emrin tim në kabinetin e sapoemëruar. Papritmas u ndjeva i hedhur tutje, sikur të më kishin fshirë nga regjistrat e të mos kisha më as emër. Telefoni që binte ditë e natë, papritmas heshti. Më braktisën të gjithë.
Atëherë kuptova që zilet e vazhdueshme të telefonit, që më parë më dukeshin si një bezdisje, nuk më paskëshin shqetësuar aspak. Isha aq i varur nga ato zile sa ndaj alkoolit, grave, pushtetit e pasurisë. A nuk janë gjithë kënaqësitë e dhëna nga zoti për ne, burrat? I kërkova kënaqësitë e zotit pa pushim, pa u ngopur kurrë edhe sikur të kisha dyzet pallate e dyzet gra.
Po, nënë, i shpërdorova kot dhuratat e zotit. Atë ditë të mjerueshme e fatale, në një mbledhje të kabinetit të kryesuar nga i Madhi, isha i sigurt se isha ulur në atë karrige, por ama po aq i sigurt se ulur aty, vërtet, nuk isha unë. E pata të pamundur të përqendrohesha. Pyesja veten se pse, ulur edhe atë ditë siç kam qenë gjithmonë, gjithçka ndihej krejt ndryshe. Pyesja veten nëse isha vërtet ulur aty apo dikush tjetër. Cili isha vërtet nga këta dy njerëz? Aty kuptova se shkaku i dilemës sime ishte ajo revolucionarja e re. Që kur e pashë ditën e parë, nuk e hiqja dot nga mendja.
Nuk qe as bukuroshe, megjithatë bëri të jashtëzakonshmen: m’i gërreu të gjitha bindjet që kemi mbajtur gjithë jetën.
Dora ime e djathtë mbante penën mbi letër, gati për çdo sinjal apo fjalë nga Shkëlqesia e Tij. Por, për dreq, ai vuri re lëvizjen e dorës sime të majtë. Ktheu sytë nga unë. Më bëri një pyetje. I dija, si përgjigjen e saktë, ashtu edhe atë të duhurën, por të dyja më trembnin shumë.
Nuk e di se kush e dha përgjigjen. Kur sytë e të Madhit u kthyen nga unë, u drodha deri në zemër. Pavarësisht nëse ishte apo jo nga ethet apo fiksimi me gruan e re revolucionare, isha plotësisht i hutuar. Ulur aty, gati si një statujë, i ngrirë. Shikimi i tij m’u ndje i rëndë si vdekja. Kur më bëri pyetjen e dytë, përgjigjja ishte e thjeshtë dhe e vetëkuptueshme.
Por, nënë, përgjigja e saktë nuk ishte ajo e duhura. Si e harrova vallë? Si më çoi drejt vdekjes? Nuk po mbaj zi, nënë; i gëzohem paqes dhe shpëtimit të përjetshëm. Peshën mbi gjoks nuk e ndjej më. I lumtur i them lamtumirë kësaj bote. Por, katastrofa e vërtetë është se, me gjithë paqen që ndjej tek lë këtë botë, prapë mbaj një telefon afër e pres të bjerë. Para se të vdes, pres që sikur edhe një person i vetëm të më telefonojë dhe të thotë: “Shkëlqesia Juaj, Zoti Ministër”.
Përktheu Dritan Kiçi
