I huaji
Dominik ishte ulur pranë zjarrit të fikur në pritje të të ftuarve. Çdo mbrëmje ftonte për të darkuar në shtëpinë e tij fisnikë e njerëz të dijshëm dhe, si dikush i lindur me këmishë, i pasur dhe i këndshëm, nuk ishte asnjëherë vetëm. Shandanët nuk qenë ndezur ende dhe dita po vdiste trishtueshëm në dhomë. Papritmas, dëgjoi një zë që i foli, një zë të largët dhe intim: “Dominik” – dhe thjesht duke e dëgjuar ta thoshte, ta shqiptonte larg dhe kaq afër njëkohësisht: “Dominik”, u tmerrua nga frika.
Nuk e kishte ndjerë kurrë atë zë e megjithatë e njihte kaq mirë; brejtjet e ndërgjegjes e njohin fare mirë zërin e viktimës, viktimës fisnike të bërë fli. U mundua të kujtonte se çfarë krimi të vjetër kishte kryer, por s’iu ndërmend gjë. E megjithatë toni i atij zëri e qortonte për një krim, një krim që padyshim e kishte kryer, ndoshta dhe në mënyrë të pavetëdijshme e për të cilin ishte përgjegjës – dëshmonte trishtimin dhe frikën e tij.
Ngriti sytë dhe pa, në këmbë para vetes, hijerëndë dhe familjar, një të huaj me pamje të turbullt dhe tronditëse. Dominik e përshëndeti me fjalë të respektueshme sjelljen e tij melankolike dhe të sigurt.
– Dominik, jam i vetmi vallë që ti nuk do ta ftosh kurrë për darkë?! Ke gabime që duhet t’i ndreqësh me mua, gabime të vjetra. Unë do të të mësoj të harrosh të tjerët, të cilët, kur ti të jesh i plakur, nuk do të vijnë më.
– Të ftoj për darkë, – i tha Dominik me një seriozitet dashamirës, që nuk e kish hasur te vetja më parë.
– Faleminderit! – iu gjegj i huaji.
Asnjë stemë nuk kishte të vizatuar në unazë, ndërsa prej fjalëve të tij i bëhej mendja akull. Por zbulimi i shikimit të tij vëllazëror dhe të fuqishëm, e dehën Dominik me një lumturi të panjohur.
– Nëse dëshiron të më mbash pranë, duhet t’i përcjellësh të ftuarit e tjerë.
Dominik dëgjoi që po i binin portës. Shandanët nuk ishin ndezur, qe krejt natë.
– Nuk mund t’i përcjell, – u përgjigj Dominik, – nuk mund të jem vetëm.
– Në fakt po, me mua, ti do jesh vetëm, – tha trishtueshëm i huaji. – E megjithatë do bëje mirë të më mbaje. Ti ke bërë gabime ndaj meje, që duhet t’i ndreqësh. Të dua më shumë se gjithë të tjerët dhe do të mësoj të mos mendosh më për ta, ata që, kur të jesh i vjetër, nuk do të vijnë më.
– Nuk mundem, – i tha Dominik.
Dhe e ndjeu që po sakrifikonte një lumturi fisnike, nën ndikimin e një zakoni urdhërues dhe të rëndomtë, që nuk i jepte më asnjë kënaqësi si çmim i bindjes së tij.
– Zgjidh shpejt, – rifilloi i huaji me një ton lutës dhe kryelartë.
Dominik shkoi t’u hapte portën të ftuarve dhe, në të njëjtën kohë, pyeti të huajin pa guxuar të kthente kokën:
– Po kush je ti?
Dhe i huaji, i huaji që po largohej tashmë, i tha:
– Zakoni për të cilin më sakrifikove edhe këtë mbrëmje, nesër do jetë më i fortë se gjaku që ushqen plagën që ti më shkakton. Më urdhërues, duke iu bindur sërish, çdo ditë ai të largon nga unë, duke më detyruar të vuaj gjithmonë e më shumë. Së shpejti ti do më vrasësh. Nuk do më shohësh më kurrë. Dhe prapëseprapë më detyrohesh më shumë se të tjerëve, atyre, të cilët, në një kohë të afërt, do të braktisin. Jam tek ti dhe megjithatë më larg se kurrë nga ti, gati nuk jam më. Jam shpirti yt, jam ti.
Të ftuarit hynë. Kaluan në dhomën e ngrënies dhe Dominik donte të tregonte bisedën me vizitorin e larguar, por para mërzitjes së përgjithshme dhe lodhjes së dukshme të të zotit të shtëpisë për të kujtuar një ëndërr të fshirë tashmë, Xhirolamo, për kënaqësinë e të gjithëve, e ndërpreu dhe Dominik arriti në përfundimin:
“Nuk duhet ndenjur kurrë vetëm, vetmia krijon melankoli”.
Dhe filluan të pinë; Dominik fliste me gjallëri, por pa gëzim, i mikluar gjithsesi nga prania shkëlqyese.
Deti
Deti do joshë gjithmonë ata, tek të cilët zvjerdhjet nga jeta dhe tërheqja nga misteret kanë lënë pas hidhërimet e para, si një parandjenjë e pamjaftueshmërisë së realitetit për t’i kënaqur. Këta që kanë nevojë për pushim para se të mos kenë provuar asnjë lodhje, deti do t’i ngushëllojë, do t’i galdoj përhumbshëm. Ai nuk mban, si toka, shenjat e punëve të njerëzve dhe të jetës njerëzore. Asgjë nuk mbetet, çdo gjë kalon duke ikur dhe barkat që e përshkojnë, vazhda e tyre zhduket shpejt! Deti e ka këtë pastërti të madhe, që nuk e kanë gjërat tokësore. Dhe ky ujë i virgjër është shumë më delikat se toka e fortë, që duhet një kazmë për ta punuar. Hapat e një fëmije në ujë çelin një hulli të thellë me një zhurmë të qartë dhe nuancat harmonike të ujit thyhen një çast, pastaj çdo gjurmë fshihet dhe deti kthehet i qetë, si në ditët e para të botës. Ai që është i lodhur nga udhët e tokës apo i merr me mend para se t’u orvatet sa të ashpra dhe të rëndomta janë, ngashënjehet nga rrugët e zbehta të detit, më të rrezikshme dhe më të buta, të pasigurta dhe të shkreta. Gjithçka është më misterioze, deri tek ato format e mëdha që pluskojnë nganjëherë qetë-qetë mbi sipërfaqen e detit, pa shtëpi e pa hije dhe që zgjasin retë, këto fshatra të vegjël qiellorë, këto dallgë të degëzuara.
Deti ka magjepsjen e gjërave që nuk heshtin natën, që për jetën tonë të shqetësuar janë leje për të fjetur, premtim që asgjë nuk do të zhduket nga faqja e dheut, ashtu si kandili i fëmijëve të vegjël që, kur ndriçon, ndihen më pak vetëm. Deti nuk është i ndarë nga qielli si toka, është gjithmonë në harmoni me ngjyrat e tij, mallëngjehet nga nuancat e tij më delikate. Ai rrëzëllin me diellin dhe çdo mbrëmje duket sikur vdes me të. Dhe kur dielli zhduket, detit i vjen keq, dhe mban pak nga kujtimi i tij shkëlqyes, përballë tokës njëtrajtësisht të errët. Janë momentet e pasqyrimit të tij melankolik dhe të qetë, kur ndiejmë zemrën tonë të shkrijë duke e parë. Kur nata zbret dhe qielli është i errët mbi tokën e nxirë, deti shndrit ende zbehtësisht, nuk e dimë prej çfarë misteri, prej çfarë hiri shkëlqyes të ditës fshehur nën valë.
Deti freskon imagjinatën tonë, sepse nuk na bën të mendojmë jetën e njerëzve, por na zbavit shpirtin, sepse shpirti është si deti, frymëmarrje e pafund dhe e pafuqishme, vrull pa pushim i thyer në rënie, rënkim i përjetshëm dhe i butë. Ai na magjeps si muzika, që nuk sjell gjurmët e gjërave si e folura, nuk na thotë asgjë për njerëzit, por imiton lëvizjet si shpirti ynë. Zemra jonë, duke u vërsulur me valët e detit, duke rënë bashkë me to, harron kështu dobësitë e veta dhe ngushëllohet në një harmoni intime midis trishtimit të saj dhe detit, dhe ngatërron fatin e saj me të gjërave.
Përktheu nga frëngjishtja: Enkeleda Kushova
(Shkëputur nga Revista Letrare – Pranverë 2025, në print. E gjeni në “Art’s Librari”, Tiranë, bulv “Zogu I”, Amazon, si dhe në çdo librari online të botës – edhe si eBook)
