Press "Enter" to skip to content

Të çmendurit e mi

Para shtatës duhej të isha atje. Tek ata! Aq frikë i kisha, aq u trembesha, sa s’doja t’ua shihja bojën as në ëndërr. As me atë mballomën që u ngjisin të gjithë s’më jepej t’i përmendja, edhe pse keq s’më kishin bërë ndonjëherë. I mbaja sa më larg të qe e mundur, mos më mbinin rrudhave të trurit, ngrohesha me pandehmën se unë s’kisha punë me ta. Se ata s’bënin hije mbi faqe të dheut, se s’do t’i kisha pas pak nëpër këmbë. Diku mbi Thivon, rruga me qarkullimin më të dendur të makinave për krahun perëndimor të Athinës, mora urbanin 732. Ishte plot, burra e gra të moshave të ndryshme, ashtu si unë, nxitonin për në punë. Diku munda të fus këmbët, u mbajta te një nga hekurat vertikalë pranë portës dhe hodha vështrimin përtej dritares përballë. Atje ku gjithçka shkiste vetëtimthi, vraponte një rrokopujë godinash, pemësh, dritaresh e yjesh që shuheshin qiellit vazhdimisht. U zhyta në të kokë e këmbë, si në një vorbull, për t’u ndjerë më mirë. Të harroja ku veja, ata që më prisnin e, natyrisht, cila isha. Sa poshtë kisha rënë… Më qau shpirti për pak prestigj, ca dinjitet më shumë; thënia e njohur “Puna është nder”, më dukej një përrallë e kotë, më bajate se kurrë. Kisha arritur fundin, në taban, nivelin zero të aftësive apo intelektit njerëzor. Do bëja punën më të rëndomtë e që gjithmonë i isha shmangur, s’e kisha dashur: pastruese. Do t’i jepja fshesës e leckës. Të bësh dritë dyshemenë nga hedhurinat, pisllëqet a pështymat e të tjerëve (të atyre sidomos), nuk besoj se do ndonjë mendje kushedi se çfarë…
Xhami i dritares, ndërkohë, u mjegullua. U vesh me avull a pështymë dhe kjo sikur më mbuloi edhe mua. Më lagu nga koka te këmbët. Për t’i shpëtuar njëfarë soji, ndjeva nevojën e ikjes nga andej. Arratisjes diku. Diku ku shpirti do më gjente paqe, qetësi e s’kish më mirë se viset nga kisha ardhur. Koha kur isha dikush. U kapa pas jeleve të së shkuarës para se të merrja rrugët e mërgimit. Si dhe kaq herë të tjera u mallova për vitet më të zhurmshme të karrierës sime, (karrierë i thënçin), ato si mësuese muzike në bjeshkët e veriut. Në një nga zonat më të thella të Pukës…
Më fanitet gropa ku jetova fundin e viteve tetëdhjetë, përroi që ndante më dysh ca parcela misri e ndërtesat e pakta të banimit. Me zyrat e kooperativës, depon e helmeve liruar për mua, vatrën e kulturës, shkollën ku u emërova menjëherë pas mbarimit të “Tefta Tashkos” së Korçës. Të jepja muzikë. T’u mësoja malësorëve të vegjël “Do-re-mi-fa-so-la-si”. Zbritur nga bjeshkët përreth, me kullat e larta, një këtu një atje. Me atë pak qiell që i linin gropës përsipër, sa të bëhej se s’mbusheshe dot me frymë. Veçuar nga bota, nga jeta, kjo sikur fillonte e mbaronte pikërisht aty. Sidoqoftë kalova mirë. Bëja një punë që më pëlqente, nxirrja në dritë aftësitë e mia. U mësova shpejt me bjeshkët, me veriun, me ata njerëz, ndoshta ngaqë falnin shumë dashuri. Shumë respekt për një të huaj, një femër; burra me kokën në tavan përkuleshin deri në tokë për të më thënë “T’u rrit ndera!”. Më deshën dhe i desha. Kur veja me pushime në shtëpi, në fshatin tim të jugut, më thërrisnin “malokja”. “Erdhi malokja!”. “Pse s’martohesh me ndonjë malok”, qeshnin kushërinjtë, “të mbledhim mendjen?!”. Ma kërkonte dhe Marta këtë: “Rri këtu përgjithmonë, merr ndonjë nga tanët, të jemi bashkë!”. Kolegia ime e mirë jepte histori, vajzë vendi. Edhe pse më e madhe nga unë, m’u bë shoqja më e ngushtë. Shkuar motrës. Muajt e parë të emërimit atje s’më linte të flija në depon e helmeve, më merrte në shtëpinë e saj. Në kullë. “Rri sa të duash”, më thoshte, “im shoq njëherë në javë vjen, këtu është bosh!”. Me “t’u bofsha” e “ta marrsha” më drejtohej dhe mua, njëlloj si vajzës së saj, Dianës. Nxënëses sime më të përkëdhelur. “Kjo do bëhet këngëtare”, i thosha unë, nisur nga zëri dhe një prezencë, që s’mund të kalonte pa rënë në sy e së bijës. Më shtronin çarçafë të larë për të fjetur, mbërdhacake siç isha, më jepnin teliqe leshi t’i vija në këmbë. I thurte Marta me duart e saj. Pa që i doja dhe i bëri brenda natës një palë; mëngjesin e parë në kullë i gjeta te koka e krevatit. Dashurinë që gjeta në familjen e Martës s’do ta harroj kurrë. Hanim në një sofër, ç’ti gjendej shtëpisë, bukë, kripë e zemër. I binim çiftelisë. I bija dhe unë, këndonim të gjithë bashkë “O kce moj çikë” apo “Hajredin Pasha po vjen Radikës”…
I mbajta lidhjet me Martën edhe pas transferimit në fshatin tim të lindjes. Me rënien e diktaturës, hapjes së kufijve, si shumë veriorë të tjerë, i la edhe ajo bjeshkët, u vendos familjarisht në Tiranë. Më erdhi për vizitë, kur bëja plane të ikja në Greqi, bashkë me Dianën. Rritur e zbukuruar, lastar, të vinte turp ta shihje në sy.
– Kujdes me këtë, – i thashë mikes sime kur i përcillja, – kanë ardhur kohë të këqija, i rrëmbejnë vajzat nga mesi i rrugës!
Sikur ta dija, i ndolla të keqen; punë ditësh më vonë Diana u zhduk. Më mori Marta në telefon, kur isha duke lidhur çantat; të nesërmen ikja për Athinë. E mbytur në lot, më tregoi për gjëmën që i kishte rënë në kokë. Diana ato kohë ishte lidhur me një djalë. Ikën nxitimthi në Greqi, ndërkohë mësuan se ai, “i fejuari”, qe i gënjeshtërt. Vagabond, atë punë bënte, “fejonte” goca këtej dhe i shpinte andej… M’u lut njëqind herë:
– Gjema vajzën, atje ku vete ti do jetë, në Athinë!
– Do ta gjej, – i premtova, – do ta kthej Athinën përmbys dhe do ta gjej!
Premtim i kotë! Athina qe një xhungël ku humbiste qeni të zonë. Të gjeja Dianën atje, ishte si të kërkoja gjilpërën në një mal me kashtë. Pas përpjekjeve të para, endjes me tim shoq, Dhorin, rrugicave të errëta të “Omonias”, përgjimit të shtëpive me drita të kuqe, u dorëzuam. Me kohë e harrova krejt dramën e Martës. Ka një gjë Athina: të lë shpejt pa kujtesë. Si gjithë qytetet e mëdhaja ta vret pa mëshirë kujtesën e vjetër, ta flak në koshin e plehrave, kurse e reja s’ka tagër të lërë gjurmë. Sekush shikon tymin e oxhakut të vet, s’do t’ia dijë për tjetrin. Se sa t’i shtrijë dorën kur e shikon në të keq, e ka për më kollaj t’i jap të shtymën. Njëfarë të shtyme i dhashë dhe unë mikeshës sime të dikurshme, përderisa premtimin e mbuluan pezhishkat e harresës. Më mbytën dhe të miat: djalë e vajzë për të rritur e shkolluar, burrit për t’i ndenjur në këmbë, vjehrrën që s’mbushte mirë (gati njëlloj si ata që do shihja pas pak) për të mbajtur. Puna pastaj, shtëpinë që duhej ta shpëtoja nga thonjtë e bankës. Dhe kur? Ndërsa Greqinë e kishte gjunjëzuar kriza. U gjunjëzuan edhe njerëzit nga flakja në rrugë, mbyllja e punëve. U gjunjëzova edhe vetë, pasi i vunë kyçin punishtes së ëmbëlsirave ku punoja, s’pyeta më për prestigj e dinjitet, pranova të bëj atë që s’e doja: pastruese. Dhe ku, në spitalin më të madh të të çmendurve të Athinës. Tek ata!…
Vorbulla përtej dritares rreshti kur ndaloi 732-shi. Në stacionin ku duhej të zbrisja, përbri një kioske çikërrimash. Bashkë me të tjerë nxitova për nga mbrapa saj. Unë në bisht të të gjithëve, nëpër një rrugëz të ngushtë këmbësorësh, mbuluar me gjethe të rëna e të zverdhura vjeshte. Pa ditur ku do më nxirrte, ku ishte spitali, një vargan pishash e eukaliptesh të lartë ma pengonin vështrimin. Diku mbrapa tyre duhej të ishte, atje qenë ata, qeniet e frikshme; ankthi tani ishte mpirë, sikur je para një gremine që duhet kapërcyer patjetër. Në horizont, tutje varganit, dallova turbull këmbët e një mali të zhveshur. Po aty zbardhëllonin grumbuj pallatesh banimi, rrahur nga era e detit. Që s’dukej, por mbërrinte deri aty përmes një flladi të lagësht, ngopur me aromë jodi. Ndërkohë, këmba më shkeli në asfalt. Rrëshqita përbri një lumi makinash të vogla, që s’kishin të sosur. Ruhesha mos më shkelnin këpucën gomat që vetëm rrotulloheshin, ndesha vështrime shoferësh të çmeritur, kushedi, mbase më morën për të çmendur. Kështu, derisa më doli para një postbllok, ku nuk kalonte kushdo. Më pyetën ku veja, mësuan se isha pastruese e re dhe më treguan ku duhej të paraqitesha. Te Perikliu!
Me lënien mbrapa të postbllokut, pata dhe një ikonë më të plotë e më të qartë të spitalit. Prisja të shihja një godinë të vetme, të lartë, me ballkone rreth e rreth dhe dritare të shumta, por më doli ndryshe. Një sërë godinash dykatëshe, menjëherë përmbi rrafshin e tokës, qe spitali, pavijonet, në njërin prej të cilëve do punoja unë, ku të më caktonte njëfarë Perikli. Përgjegjësi i pastrueseve, vënë nga eteria. Ky më priste. Në një si barangë me çati eterniti, veçuar jo pak nga pavijonet. Në një zyrë tavanulët, me njolla lagështie nëpër qoshe, në të preshtë lëmyshku. Rrinte mbrapa tavolinës së zbrazët, me vetëm një regjistër ku kishte ngulur kokën, tullën – seç kish një shkëlqim si prej kungulli të tejpjekur. Nuk e ngriti, edhe pse e ndjeu që hyra. Qe i dhënë pas regjistrit, seç lexonte aty. I madh, si ai që mbajnë mësuesit nën sqetull kur futen nëpër klasa. Më ngeli dhe mua vështrimi mbi të, një të tillë kisha dhe unë dikur, ende pa rënë nga vakti…
– Dhe ti pastruese?! – dëgjova të më pyesin.
Pashë tullën të ngrihej rrëmbimthi. Ndesha ca sy të buhavitur nga e papritura. Duket kishte dalluar tek unë diçka që nuk shkonte. Diçka që stononte në atë mjedis të shpëlarë e që rrallë hasej te femrat e tjera të pastrimit. – Po! – pranova me gjysmë zëri. Kërkoi në regjistër, si mësuesit kur janë në mëdyshje për emrin e një nxënësi. Sa u bë gati të flasë, i dola para:
– Valentina!
Ngjiti një tendosje në fytyrë, sikur matej të bënte humor.
– E paske mirë me shenjtorin e dashurisë, alvanidha?!
Seç vuajnë ca grekër, s’u zihet pa ta përplasur në sy vendin nga ke ardhur. Pa i besuar nuhatjes së pagabueshme të tyre.
– Ka rëndësi kjo?!
– Jo, jo!
Mori më në fund hijen e përgjegjësit, zuri të më flas për punën. Për dava fshesash, leckash, kovash, klori e, patjetër, kujdesin që duhej treguar me të sëmurët. Prisja të dëgjoja “të çmendurit”. Uroi fillim të mbarë e më caktoi postin:
– Pavijoni 7, nga tetë deri në dy. Ti do jesh pastruesja e dytë, e para është Efi, ajo vjen e ikën një orë më shpejt, nuk ndërrohet me të tjera. Do ta gjesh atje, të mëson ajo.
Derën e pavijonit ma hapi një leshverdhë. Mbi të dyzetat, sipas parashikimit tim, me uniformën e eterisë “Kukaqi” veshur. Cohë blu me shirita të bardhë anash. Dhe një tufë çelësash në dorë, si gardiane burgu. Pa dyshim që ishte Efi. Më pa dhe ajo gjithë habi, si përgjegjësi pak më parë. Pyeti:
– Ti je Valentina, pastruesja e re?!
– Po, unë jam!
Vështrova mos kisha mbi vete ndonjë zhubër a hala pishe, ngecur mes flokëve.
– Ç’punë ke bërë më parë?
Për pak përmenda profesionin e njëhershëm, më ndodhte shpesh një yshtje e tillë, sa herë që më pyesnin sa shkollë kisha, ç’dija të bëja. E sidomos atë mëngjes, kur mendja më rrinte te karriera ime e rrënuar dhe më vinin nga larg tinguj të arratisur pentagrami a dihatje çiftelish. – Ku nuk kam punuar, – u ula me këmbët në tokë, – kohët e para, pas vendosjes në Athinë, pastrim shtëpish, dikur gjeta një vilë, më vonë synova për më mirë, shtyva vite në një punishte ëmbëlsirash. Erdhi kriza, kërkova në gazeta, eteria “Kukaqi” donte pastruese… Në Shqipëri kam qenë mësuese! E nxora më në fund dhe sikur u çlirova nga një stërmundim i vjetër. I zbardha faqen vetes, dëshmova se të qenit pastruese qe një aksident.
– Ashtu thuaj, – Efi u entuziazmua, – tani shpjegohet, të mora për infermiere. Ka plot dhe nga ne, me diploma shkollash të larta e bëjnë ç’tu dalë para. Vetë jam e qetë nga ajo anë, nuk mësova, më mbeti fshesa.. Vështrova përtej supeve të Efit, si ai që është futur në strofullën e ujkut e pret që ky t’i dalë para nga çasti në çast. Si duke përgjuar nga mund të më vinte e keqja, rreziku. E lashë syrin të bredhë përgjatë një korridori të ngushtë, të pafund, me dyer të shumta për anash. Të dhomave të atyre! Me gjak të ftohur prisja të hapej ndonjë. Të dilte andej ndonjë nga ata dhe të më sulej mua. U hap njëra ndërkaq. Pashë dhe atë që doli, për fat të mirë nuk bëri për këtej, dukej i qetë, u mjaftua me ca varavingo për nga fundi i korridorit. Një tjetër, nuk e kapa nga doli, më kaloi ngjitur dhe unë, si për t’u mbrojtur, mblodha supet. Nuk i shpëtova Efit. – Ç’pate, trembesh nga këta?! – Shumë! – Do mësohesh, nuk janë dhe aq të tmerrshëm sa duken, megjithëse nganjëherë… Qeshi lehtë në vend të vazhdimit dhe më hoqi udhën për te dhoma jonë. Atë të pastrueseve, gati përballë hyrjes kryesore. Fare e vogël, pa dritare, varëse rrobash nëpër mure, tavolinë e ulët, dy karrige, tavllë duhani mbushur citë me bishta cigaresh, m’u helmua kanali i frymëmarrjes, u kollita fort. Kuptoi Efi. – Ju të ish-bllokut komunist nuk e pini duhanin, mirë bëni, vetëm po e filluan më të rejat, ato që janë rritur këtu. Më njohu me punën. Ambientet, wc-të dhe dhomat ku do pastroja, do merrja pluhurat e kaloja leckën. Në atë orë që vinte më parë nga unë, ajo pastronte zyrat e mjekëve. Qe si përgjegjëse për pastërtinë e pavijonit, i kishin besuar çelësat e magazinës dhe të derës kryesore, nuk i linte të sëmurët të dilnin jashtë kur të donin. Doli tek ajo “ndonjëherë”, që e la pa i vajtur deri në fund pak më parë, rreziqet e mundshme nga të sëmurët. Të çmendurit, mbërrinte në veshin tim. S’qe e kotë frika ime; Efi më rreshtoi ndërkaq një sërë bëmash që qenë pasqyra drithëruese e atij pavijoni. Aty njëherë, një i sëmurë, i shkuli sytë priftit me të cilin ndante dhomën, vetëm se ky e këshillonte të mos e humbiste besimin te Zoti. Një tjetër kafshoi dorën e infermierit që i bënte gjilpërën, një i tretë desh e mbyti pastruesen e pasdites, ngaqë kjo nuk pranoi t’i hapte derën, një…
– Mjafton, – e ndërpreva e alarmuar, – pse nuk thua të iki që tani?! S’është për mua kjo punë. Dhe kjo më duhet, të ngelem sakate nga të çmendurit!
Efi qeshi me të madhe, më ra shpatullave si të më sillte në vete, përsëriti edhe njëherë “do mësohesh” e shtoi dhe një përshtypje të re për ta:
– Po t’u gjesh anën, këta lënë kokën për ty!
Nuk di ç’i thashë, më duket një “ç’anë t’u gjej këtyre!” dhe u bëra gati për punë. Dola nga kuvlia jonë me uniformën e eterisë në trup dhe veglat e pastrimit. Më duhej të filloja nga dhoma nr.9, që gjendej në fund të korridorit të gjatë. Ky, ndërkohë, ishte populluar edhe më shumë me ‘ata’. Dilnin e hynin nëpër dhoma, në sallën e televizorit, në mensën e ngrënies, rrinin si hunj në këmbë, lëviznin me hapa të ngathët, hidhnin ndonjë vështrim meditues përtej dritares, qeshnin pa shkak, flisnin me dikë që gjendej vetëm në trurin e tyre të çakorduar, porosisnin kafe a diçka për të ngrënë te një që quhej Zaharopulu, veshur me ca tesha të zbërdhulëta, që u rrinin si thes e nga kjo të kujtoheshin të burgosurit, syshuar nga ëndrrat, qenie të braktisura, të harruara, me një dramë që veç ata e dinin si e përjetonin. Paqësorë, por edhe si të mbështjellë me qetësi të rreme. Të cilën mund ta flaknin për hiçasgjë, duke nxjerrë në dritë dikë tjetër. Qenien e dhunshme, që fshihnin nën lëkurë. Jo më kot thuhej “Të çmendurit hapi rrugën!”. Jo më kot kishin ndodhur gjithë ato që tregoheshin… – Mirëmëngjesi pastruese! Më zunë dridhmat, një nga ata më kish ardhur mu te veshi atëherë kur s’e prisja. Fare pa kuptuar. Më përshëndeti si një njeri i zakonshëm. Më pikoi ndërkohë, se dhe ata qenë njerëz të zakonshëm, megjithëse mbartnin të jashtëzakonshmen e një dërrase mangët. E vështrova nga afër, i dallova në sy etjen për të folur, hapur zemrën dikujt, s’desh të dinte për ankthin tim, as që s’më bëhej t’i përgjigjesha, s’qenë arsye këto për të mos vazhduar.. – Unë jam Vlashi, e di sa isha kur më sollën këtu? Nëntëmbëdhjetë vjeç. Sa kisha mbaruar të mesmen, troisesha të veja ushtar, të gjeja dhe ndonjë vajzë të mirë, të martohesha, të bëja shumë fëmijë, kur im atë më tha: Vlashi, biri im, bëhu gati se do të të shpie në universitet! U bëra gati, mbusha një çantë me rroba, u vesha e u pispillosa, i hipëm makinës, më solli këtu. Çmendinës i thoshte universitet! Që atëherë kanë kaluar njëzetë vjet… Me vështirësi e merrja vesh, i hante fjalët kur fliste, më shumë e kuptoja duke e parë në sy. Një si gicilim gazmor vinte prej tyre, si lutje a këshillë për të mos i marrë gjerat shumë seriozisht. Të buzëqeshja ndonjëherë, edhe në të keq. Edhe kur më qahej. S’di si e pësova, por buzëqesha vërtet. Se ç’i thashë e vazhdova më tutje korridorit, tani më e qetë. Ndoshta e teproja dhe unë, njerëz qenë edhe ata, të sëmurë, nuk ishin ujqër, që përgjonin nga diku të më hidheshin mua përsipër. Një si paqe më ledhatoi kurmin, e vura me veten t’i mbush mendjen se e zeza nuk qe kaq e zezë. Se atyre qenieve të mjera s’kisha pse u trembesha kaq shumë. Sikur m’u fashitën jo pak brengat e shpirtit, i lashë kujtimet në bunkerin e tyre, mundim i kotë të rrija ngjitur me to, me të miat, kur qenë luks në krahasim me ç’më shihnin sytë aty. Drama ime e humbiste peshën mes atyre katër mureve, ankthi i frikshëm, gjithashtu, bëhej më i lehtë. Në dhomën nr.9 hyra si e lehtësuar nga një peshë që ma kish marrë frymën gjithë ato ditë. Atë mëngjes sidomos. Sa kapërceva pragun, m’u ngjesh hundëve ajër i ndenjur. Molisur me erë ilaçesh e të ngrënash lënë përgjysmë, flakur në dysheme. Nga të sëmurë, që s’po i shihja ku qenë. Shihja veç krevate me kuverta të ngritura si samarë, poshtë të cilave flinin ata. Kokë e këmbë mbuluar, si t’i trembeshin dritës së diellit, që vinte nga dritaret. Sikur qenë mësuar me errësirën e natës dhe s’duronin dot fytyrën e ditës. Nga të katërt, sa ç’kish zakonisht një dhomë, vetëm njeri duronte. Ky rrinte ngritur përgjysmë, me shpatullat mbështetur pas jastëkut në krye të krevatit dhe kokën kthyer anash. Vështronte i përqendruar për nga komodina përbri. Nuk ia ndante sytë një kornize aty, fotografisë së një femre të re, nga ç’munda të saktësoj prej së largu. As që mori vesh se hyri dikush në dhomë, qafa e kthyer plotësisht dukej si e ngrirë në allçi. Të ngrirë dhe sytë që shihnin gjithë babëzi atë femër, si të qe ajo burimi i vetëm i jetës së tij. Dielli dhe ajri i mushkërive të tij. Punë të çmendurish, mendova dhe iu shtrova pastrimit. Pasi mbarova me wc-të, iu ktheva dhomës. Një fshesë fillimisht, duke nisur nga kokëmbuluari më i afërt. I dilnin jashtë cullufe thinjash e s’pata dyshim se qe i moshuar. Pyeta “Je gjallë papu?” dhe dëgjova të fliste nga poshtë kuvertës:
– Gjallë jam moj bijë, gjallë!
Atë me qafën në allçi, e lashë për në fund. Kur i erdhi radha, thashë të nisja nga komodina. Të merrja pluhurat e të vija rregull në atë mish-mash sendesh që mbante përsipër. Paqeta cigaresh, bishta flakur kuturu, çakmak, gota plastike, tufa pambuku, garza të përdorura dhe ajo… korniza e vyer. Më vajtën sytë atje dhe atje më ngelën. U kallkanosa dhe unë, njësoj si ai që s’po lëvizte milimetër nga pozicioni heroik i tij. Fërkova sytë të shihja më mirë; ajo në kornizë më qe e njohur! Atë fytyrë të bukur, atë ball të lartë, ata flokë, ato vetulla gjarpërushe, ata sy të errët, diku i kisha parë… Diku i kisha ndeshur, në një gropë, në ca bjeshkë, në ca vende që erdhën furishëm nga larg. Për të më shkulur nga dhëmbët një britmë të mekur:
– Ç’do Diana këtu?!
U zgjata ta merrja, ta shihja më nga afër, të bindesha përfundimisht se ishte ajo dhe s’kuptova nga kërceu një bishë e egërsuar. Nga dolën dy panxha që iu sulën gjithë zell fytit tim të brishtë…
– Manoli po mbyt pastruesen, – dëgjova nëpër tym, – Manoli…

(Shkëputur nga Revista Letrare – Verë, 2021. E gjeni në Amazon)

Similar Posts: