Press "Enter" to skip to content

Një pikë në hartë

Që në fëmijëri, sa herë kisha ndonjë hartë, sytë menjëherë kërkonin për ndonjë ishull; ndërkohë që shihja emrat e qyteteve dhe krahinave, ashtu si pa kuptuar, vështrimi më rrëshqiste drejt bregut blu. Ka të ngjarë të kem lexuar Robinson Kruzonë; e kam harruar me kohë. Nuk mendoj se është kjo arsyeja që sa herë lexoj emrin e ndonjë ishulli të çuditshëm mbi njollën blu në hartë, filloj e ëndërroj.
Nuk ma do mendja se i dua ishujt për shkak të romaneve, por ndoshta edhe kjo mund të jetë. Sapo i shoh në hartë, zgjohen brenda meje ndjesi miqësie dhe dashurie, më kaplon një ndjenjë ngazëllimi.
Ja pra, ato copëza toke rrethuar nga uji nëpër hartat e fëmijërisë dhe rinisë sime, më në fund, një ditë, si për të më shuar mallin, më hodhën rastësisht në një ishull. Isha në moshën e mesme, megjithatë ndjeja se më në fund isha kthyer në folenë time të vërtetë. Më dukej sikur isha nisur me kohë, që atëherë kur isha një djalosh biond katërmbëdhjetëvjeçar. Një motor më kishte çuar nëpër qytete të mëdha. Kisha jetuar, kisha patur para në xhep. Kisha parë bixhoz, vjedhje, burg. Kisha fjetur i uritur. Kisha vjedhur para. Kisha dashur, më kishin dashur. Tashmë i lodhur, i mbaruar, pasi i humba të gjitha, u ktheva sërish me motorin e dikurshëm.
Tani, me kokën ulur, mes njerëzve të ndershëm, do dilja për peshkim, pa qeshur, pa u argëtuar, si një njeri që shndërrohet në përbindësh prej guximit kur kupton ligësinë plot përulësi edhe në një të dredhur të qerpikut; pa folur, i heshtur, si dikush me të cilin mund të bëje ç’të doje, do ta jetoja dhe pjesën e fundit të jetës i lumtur, i përmalluar për mirësi.
Vjeshta qe e gjatë dhe e bukur. Sa shumë u tundën gjethet para se të binin nëpër oborre, mes lojërash të kuqërremta, duke u skuqur përherë e më tepër deri në nuancën e fundit të ngjyrës së kuqe.

Ishte mëngjes. Ashtu si në ëndrrat e mia, varka ishte kthyer nga peshkimi. Mallrat i ishin dorëzuar anijes. Tani po lanin rrjetat duke i përplasur fort në det.

Pesëmbëdhjetë peshq kovaçë, që mezi shiteshin e madje nuk kishin as çmim, po dridheshin me luspat e tyre të holla, ende të gjallë, në një anë të varkës. Pas pak do mbaronin punët dhe do largoheshin të gjithë me nga një peshk në dorë. Sipas meje, atë ditë, në shumë shtëpi do vlonte supa me atë lloj peshku.
Tetë persona po pastronin varkën. Shtatë prej tyre ishin nga ishulli ynë. Të tetin, një burrë të dobët, të zverdhur e të sëmurë nuk e kisha parë asnjëherë. Sa miqësisht, sa me dashuri e ndershmëri që punonte.
Kur hapej fjala se peshqit kishin filluar të dilnin me shumicë, vinin njerëz edhe nga jashtë ishullit. Të ardhurit nuk blinin, ekuipazhi i varkës së bashku me kapitenin u jepnin atyre diçka nga teprica.
Edhe ai burrë po bënte ç’të mundte për ta merituar një peshk kovaç. Më në fund puna mbaroi. Kapiteni hoqi mënjanë dy peshq të mëdhenj dhe iu drejtua një prej anëtarëve të ekuipazhit:
– Këto janë për ne, kurse pjesën tjetër ndaje veç.
Pati nga ata që morën tre peshq. I ardhuri nga jashtë ishullit priti mos i jepnin diçka. Në fytyrë i përvilej një buzëqeshje e ëmbël dhe një skuqje e lehtë shkaktuar prej punës. Ajo ngjyrë e purpurt qëndroi në faqen e burrit derisa në dorën e atij që po ndante peshqit mbeti vetëm një. Pastaj papritur fluturoi. Buzëqeshja në fillim i ngriu në mënyrë të frikshme. Mendova se do mbetej gjithë jetën me atë buzëqeshje të ngrirë. Hodhi sytë rreth e rrotull. Vuri re njërin që po e vështronte. Papritur, buzëqeshja iu shndërrua në një frutë të vyshkur. Sytë iu zmadhuan me habi. Peshkatari në varkë e kishte vërvitur tutje peshkun e fundit. Tiparet e burrit për pak do të merrnin sërish formën e mëparshme, të pastër, të gëzuar, tamam si një frutë e freskët. U çapit ngadalë. U përkul e zgjati dorën drejt peshkut, por një tjetër, me një goxha kovaç në dorë, e shtypi me çizmen e tij të madhe mu në kurriz.
– Ç’bën? – i tha. – Pa prit njëherë. A hiqet deti që të shkojë lumi?!
Burri e tërhoqi dorën. Nuk tha gjë. Nuk mund të thoshte. Nuk ishte në gjendje të thoshte. Eci drejt kafenesë në breg.
Dikush nga ata që ishin ulur në kafe ndërhyri:
– Po lëre, more! Edhe ai punoi. Jepja një peshk, ç’të gjen? Kushedi nga është ngritur e ka ardhur.
– E ç’të bëjmë, le të mos vijnë. Mos duhet t’i presim dhe me lule? Ai peshk është për mashalla. Kur nuk ka peshk, nuk afrohen hiç për të pastruar rrjetën. Nuk kemi pse të mbajmë askënd me hatër.
Askush prej atyre që ishin në varkë nuk u ngrit të thoshte: “Është turp, jepjani një peshk atij njeriu!”. Nja dy, tek të cilët kisha më shumë shpresë, u duk sikur do flisnin. Po prisja. M’u krijua përshtypja se njëri do ta merrte më të voglin e peshqve të vet dhe do t’ia hidhte burrit. Kapiteni pinte kafen përpara kafenesë dhe shikonte gjithë qejf ekuipazhin e varkës.
U dëgjua sërish burri që kishte ndërhyrë pak më parë:
– Është turp, more, turp!
Këtë herë foli njëri prej atyre që prisja të flisnin e që kisha shpresuar se do t’ia jepnin burrit qoftë edhe peshkun më të vogël:
– Ti mos u përzje, babush! Fillove të flasësh si tepër. Ç’domethënë turp?
– Pronë të babait e keni detin ju?
– Po ai, pronë të babait e ka?
– Nuk e ka, por erdhi dhe punoi në varkën tuaj.
– Kush i tha të vinte? Të mos kish ardhur…
Burri që nuk kishte marrë asnjë peshk, ishte plasur mbi një nga karriget e kafenesë. Kafexhiu po i rrinte mbi kokë. I panjohuri foli:
– Do çohem, do çohem, – i tha. U ngrit në këmbë dhe iu drejtua atij që kishte thënë diçka të mirë për të: – Nuk ka problem jo, le të mos më japin. Nuk dua.
Eci drejt anijes që dukej në horizont. U largua me hapa të vegjël e të shpejtë.

I pata premtuar vetes: nuk do shkruaja më asgjë! E çfarë tjetër është të shkruarit përveçse një ambicie? Doja ta prisja vdekjen i qetë, këtu, mes njerëzve të ndershëm; ç’më duhej mua ambicia, inati? Nuk ia dola dot. Vrapova për te kioska, mora letër dhe laps. U ula. Nxora thikën e vogël, që mbaja në xhep për të mprehur shkopinj të vegjël në rast se mërzitesha nga shëtitjet nëpër vendet e panjohura të ishullit. Mpreha lapsin. Pasi e mpreha, e mora dhe e putha. Do çmendesha po të mos shkruaja.

Përktheu: Besiana Zyfi

Sait Faik Abasiyanik lindi më 18 nëntor 1906 në Turqi. Njihet si një nga shkrimtarët më të mëdhenj turq të tregimeve të shkurtra dhe poezisë dhe konsiderohet si pionier i letërsisë moderne turke. Ai krijoi një stil krejt të ri dhe i dha frymë të re tregimeve me portretizimet e ashpra, por humaniste të punëtorëve, peshkatarëve, fëmijëve, të papunëve dhe të varfërve. Historitë e tij përshkruajnë jetën urbane dhe atë të banorëve të vendeve më të errëta të Stambollit të asaj kohe. Shkroi për mundimet e shpirtit njerëzor, agoninë e dashurisë dhe tradhtisë etj. Vdiq në Stamboll, më 11 maj 1954.

Similar Posts: