Press "Enter" to skip to content

David ALBAHARI: Gruaja ime i ka sytë e çelët

Ky është një tregim i thjeshtë mendoj dhe në të nuk do të ketë fjali të përbëra.
Sa qesharake, thotë gruaja ime, po mjafton që kjo fjali është mjaft e përbërë.
Kthehem dhe e shoh. Ashtu siç nuk e kam parë kurrë deri tash, por ajo nuk e di këtë. Ç’je ti, i them, lexues i mendimeve? Gruaja ime nuk i përgjigjet pyetjes që i bëra. Kjo është njëra nga shkathtësitë e saj. Prandaj thotë diçka tjetër: Nëse e ke mashtruar lexuesin që në fjalinë e parë, si mund të presësh të të besojë në tjetrën?
E shoh fletën e zbrazët të letrës para vetes. Nuk e mashtrova, them, se nuk kam shkruar asgjë.
Por ke menduar, thotë gruaja ime.
Kjo më duket si fillim i zënkave të lodhshme bashkëshortore nga tregimet dhe romanet e Xhon Apdajkut. Nuk kam kohë për këto. Andaj, po kaloj në çështjet esenciale.
Sipas teje, i them gruas, sikur të ishte ndonjë evangjelist, sipas teje, e përsëris, për shkak të ritmit të brendshëm, proza duhet të jetë e vërtetë.
Pyet apo konstaton? – pyet gruaja ime.
Pyes.
Konstatoj, thotë ajo.
Në atë rast, them, sikur të të përshkruaja ty, do të duhej të shkruaja “Thithat e gjinjve të saj nuk janë në të njëjtën lartësi” ose “Lëkura e rrudhur e qafës së saj”, ose “Këmbët e holla të mbushura me damarë”.
Ani çka? – thotë gruaja ime. Qetësia e saj tashmë është shembullore. Për këtë nuk duhet folur.
Nuk do të pengonte, e pyes, që njerëzit ta njohin të vërtetën për ty?
Jo, thotë ajo, se edhe ashtu nuk besojnë se ajo që lexojnë është e vërtetë.
Kjo është tepër! Çohem në këmbë, për t’u bërë bisht përshkrimeve të panevojshme, por, megjithatë, arrij t’i them se e tepron. Së pari më thua se duhet ta them të vërtetën që të më besojnë, bërtas, e pastaj del se për ta është njësoj se çka lexojnë, sepse, përkundër të gjithave, përsëri nuk besojnë! Si kështu!? Si e shpjegon këtë?
Gruaja ime as që rrahu me sy. Qetësia e saj tashmë është shembullore, etj. Ajo thotë:
Fjala është për dy lloje të ndryshme të besimit. Nuk e kuptoj, pse ulurin? Detyra e shkrimtarit është që ta bindë lexuesin në qëllimet e veta, por lexuesi, përkundër të gjithave, përsëri nuk beson, nuk mund t’i besojë vërtetësisë së fiksionit. Fiksioni është fiksion – asgjë tjetër, apo jo?
Ç’është tash kjo, them, ku e ke lexuar këtë, te Shkrebi, ndoshta? Tash jam me të vërtetë i hidhëruar, i hidhëruar dhe i etshëm. Do të kisha shkuar në kuzhinë të pija një gotë ujë, por kam frikë se do të më shpëtojë diçka.
Asgjë s’do të shpëtojë, thotë gruaja dhe e ngriti bretelën që i ra. Bretelat gjithnjë i bien në çastin
kur ajo do, që është vetëm një mënyrë e bukur për të tërhequr vëmendjen e humbur nga vetja, ta drejtojë si nëpër hinkë, në butësinë e krahut të saj.
Në bengun e krahut, thotë ime shoqe, që e ka puthur shumëkush.
Mirë, them, në bengun e krahut, por si doli që ti e njeh çdo mendim timin? Kush është këtu hero në tregimin e kujt? Ose ti je, bërtas, vërtet shtrigë?
Mos rras, thotë gruaja ime.
Kjo është edhe një nga aftësitë e saj: aftësia për ta mbajtur situatën në dorë, të gjejë fjalë të përshtatshme, ta pengojë lartpurlartizmin në çfarëdo formë.
Dëgjo, i them me ton pajtues, ende nuk është vonë, mund të merremi vesh, mund ta përcaktojmë se ku gjendet secili prej nesh, mund ta konstatojmë me saktësi se si do fillojnë të gjitha dhe si do të marrin fund…
Gjëja që nuk e dua në jetë, thotë gruaja ime, është siguria.
Por unë nuk flas për jetën, i them.
Gruaja ime luan kokën. Nëse e ke në mend letërsinë, thotë, ti atëherë je në hall të vërtetë. Siguria është vdekje për letërsinë.
Ndalem, në të vërtetë nisem, sepse pak më parë thashë se qëndroja në këmbë, por menjëherë ndalem. Ndoshta, më në fund, gruaja ime ka të drejtë? (Ajo do të thotë që gjithnjë ka të drejtë, por unë nuk do ta shkruaj këtë.) Ndoshta siguria thënë̈ troç është “vdekje për letërsinë”?
Nisem përsëri, por nuk e zbuloj nëse jam nisur në kuzhinë, ku do të pi një gotë ujë apo kthehem
tek tavolina e punës, ku isha ulur para se të fillonte të m’i lexonte mendimet gruaja.
Merre si ta marrësh, thotë ime shoqe dhe merr të qepë, të shkruarit është punë koti. Çka deshe të shkruash në të vërtetë?
Oh, them, diçka fare të thjeshtë.
Për shembull?
Për shembull: na ishte një grua dhe pas katër, jo, gjashtë, pas gjashtë vjetëve të martesës, në vjeshtë, e takon përsëri të dashurin e rinisë, njëfarë profesori sentimental, të zvetënuar, e lë burrin dhe fëmijën, djaloshin pesëvjeçar, ndoshta edhe një vajzë, dhe largohet me profesorin. Përfundimi ndodh në një rrugë të pluhurosur.
Në një anë qëndrojnë̈ burri dhe djaloshi, në anën tjetër pret profesori, gruaja e prek burrin në faqe, përkulet para fëmijës, që dënes dhe pastaj ajo largohet, ngadalë̈, gati rrëzohet, pastaj fillon të vrapojë, gjithnjë më shpejt, deri te profesori, i cili e pret me duart hapur. Pastaj thotë fëmija: ku e çoi ai mixhoku nënën? Por burri nuk mundej të përgjigjej, se do të shkrehej në vaj. Në atë çast, nga druri bie gjethi i parë.
E tmerrshme, thotë gruaja ime, si ke mundur ta mbështjellësh këtë? Kjo është edhe një nga aftësitë e saj: shtron pyetje të cilave nuk ka nevojë t’u përgjigjesh.
Pih, thotë ajo dhe e merr një top tjetër leshi, jo, kjo është qëndisma, gruaja ime qëndis, gishtat e saj punojnë njëfarë modeli të ri. Më thuaj, thotë, për kë po shkruan?
Për “Knjizhevna reç”, i them.
Më shikon me habi, që është mjaft e çuditshme për gruan time. Flokët, në të vërtetë, i ka ngjyrë gështenjë, sytë të çelët, gjunjët disa herë i preken gjatë ecjes, që është pasojë e njëfarë sëmundjeje nga fëmijëria.
Nuk do ta pranojnë, thotë ajo në fund.
Tash jam vërtet i tërbuar.
Nuk mjafton që je shtrigë dhe gjarpër, bërtas, dëshiron të bëhesh edhe kritik letrar!
Pse jo? – thotë ajo.
Edhe më tutje bërtas: Edhe pak do të fillosh të më tregosh se çfarë tregimesh duhet të shkruaj, këtë do ti?
Ajo merr qëndismën, hap pëlhurën dhe në të shihet një skenë klasike familjare: gruaja me një fustan (pak më të shkurtër) valëvitës, që përzien gjellën në një tenxhere të madhe. Nga tenxherja ngrihet avulli, në fytyrën e gruas ka ngrirë buzëqeshja, gishti tregues i dorës së lirë është ngritur sikur tërheq vërejtje.
Ç’është kjo, ulërij, mos është ndonjë porosi?
Nuk ka asfare porosish, thotë gruaja ime me zë të qetë, vetëm ka njerëz që u besojnë porosive.
Kjo nuk më ka rënë ndërmend kurrë. Ndoshta këtu ka ndonjë të vërtetë? E ndiej se si qetësohem. Do të isha ulur, por nuk e di mos në tregim po rri në këmbë.
Dëshiron ta dëgjosh rrëfimin tim? – më pyet gruaja.
Po, them. Dua.
Fjala është për një burrë, thotë ajo, të një moshe mesatare, me pamje të zakonshme. Një ditë, kur del në rrugë, ndoshta është nisur në punë, nuk di sa është e rëndësishme kjo, por atë ditë, kur arrin te vendkalimi i këmbësorëve, për shembull, ai e kupton se çdo gjë është ashtu siç është. Çdo gjë është ashtu siç ka qenë gjithmonë dhe si do të jetë gjithmonë. Asgjë nuk ndryshon, apo, nëse diçka ndryshon, po në atë moment bëhet ashtu si është. Njeriu për këtë nuk shkon në punë, nëse është nisur në punë, mendoj, nuk shkon atje ku ishte nisur, e diku ishte nisur, por kthehet në shtëpi. Kur e hap derën dhe hyn në dhomë, në paradhomë, pastaj në dhomë, sheh se edhe aty çdo gjë është
ashtu si është, se po ecën nëpër bërrakën e pandryshueshmërisë̈, ulet në kolltuk, vështron njollën në tavan e pastaj dëgjon zilen. Dikush i bie ziles në derën e tij. Ai çohet, shkon te dera dhe pyet kush është. Askush nuk përgjigjet, njeriu nuk dëgjon asgjë, por, pak më vonë, përsëri dëgjohet zilja. Burri e përsërit pyetjen, por nuk përgjigjet kush. Ai e hap derën. Por korridori është i zbrazët. Njeriu i afrohet rrethojës së shkallëve dhe shikon nën të, por atëherë, nga shkuja e ajrit, përplaset dera e banesës së tij. Ai mbetet në korridor, pa çelës. I afrohet derës, përgjon, ngre dorën dhe bie ziles.
Dhe?
Dhe asgjë, thotë gruaja ime. Ky është fundi i tregimit.
Mendon se kjo do t’u pëlqejë?
Po.
Ka diçka në këtë skenën e fundit: njeriu nga korridori i bie ziles, edhe pse në banesën e tij nuk është askush. E pranoj vlerën e skenës në vete, por jo edhe me zë.
Gruaja më sheh. Sytë e saj janë të çelët dhe të mëdhenj, por kur e kryen: dridhen kapakët, i rrotullohen sytë dhe unë i shoh vetëm të bardhat e syrit, vegimin e të bardhës mes qerpikëve drithëritës.
Thuaj diçka, thotë gruaja ime.
Po të jem unë ai njeri, them, dhe po të më mbyllej dera e ti të jesh brenda, këtu ku rri tash, e unë t’i bie ziles, do të ma hapje derën?
Ajo palon pëlhurën me qëndismë. Lëvizje të tilla i kam parë herën e fundit kur shkrova tregimin për “Politikë”, por edhe para saj: sivjet në pranverë, për shembull, kur i pranova disa gjëra.
Do ta përsërisja pyetjen, por ky prosede është përdorur shumë deri tash në letërsi, në film, sa më mirë vendosa të hesht.
Asfarë heshtjeje, megjithatë, nuk mund të na shpëtojë nga e vërteta, sepse tash, të gjithë, bile me kohë, e dimë përgjigjen.
Jo, thotë gruaja ime, kurrsesi.

Përktheu nga serbishtja: Eqrem Basha

Shkëputur nga libri “Fytyra e vdekjes”, Rilindja, Prishtinë 1990.  David Albahari është një prozator i shquar i gjuhës serbe. Lindi në Pejë, në vitin 1948, nga një nënë boshnjake e një baba hebre. Jetoi në Zemun, afër Beogradit, por që prej vitit 1994 jeton në Kanada. Proza e tij është përkthyer në të gjitha gjuhët e mëdha. Ka botuar tetë romane e libra të tjerë me prozë dhe ka fituar çmimin “Ivo Andriç” në vitin 1987.

Përgatiti për botim: Arbër Ahmetaj

 

Të tjera nga ky autor:

    Nuk ka botime të tjera nga ky autor.

error: Content is protected !!