Press "Enter" to skip to content

Romeo ÇOLLAKU: Borë

(Tregimi është shkëputur nga libri fitues i çmimit kombëtar të letërsisë për vitin 2019, “Për përmbledhjen më të mirë me tregime”)

Sa vite kishte pa rënë borë? Herën e fundit, ende nuk isha ndarë me Etlevën. Edhe Vesa, ende nuk kishte ikur në Mynih, apo jo? Apo mos rastisi të kishte ardhur me pushimet e fundvitit? Po, duhet të kenë qenë ditët e para të janarit, menjëherë pas festave. Dolëm të tre në fund të rrugicës, te lulishtja ku tani është ndërtuar ai pallati i lartë me klinikën dentare në katin e poshtëm. Luajtëm si fëmijë, bëmë fotografi. As i kam parë më që atëherë, nuk besoj të kem ndonjë kopje të atyre fotografive. Nuk kam parë as kokoren dhe dorashkat, ec e merre vesh ku mund të jenë zhdukur në ndonjë sirtar.
Shumë pati rënë edhe atëherë, por prapë jo kaq. Borë si kjo e sotmja nuk mbaj mend në jetë. Nuk po shoh as njerëz, familjarë, fëmijë, të dalin për të luajtur. Domosdo, duhet të jetë shumë ftohtë jashtë. Dhjetë gradë nën zero me siguri, mos dhe më shumë. Ja, i shoh në pallatin përballë, rrinë pas xhamave, si puna ime. Rrinë të përhumbur dhe të heshtur. Kush e di ç’kujton secili.
Të paktën qëlloi e diel, nuk dilet në këtë borë. Këmbë njeriu nuk lëviz. Hedh një vështrim poshtë, në rrugicë dhe nuk shoh asnjë gjurmë, as rrotë makine. Dhe po shkon ora nëntë e çerek. Nuk më bëhej të ngrihesha nga shtrati, por më mori Vesa në telefon. Për të më dhënë, nga ana e anës, lajmin se po bie borë jashtë dritares sime. Harrova ta pyes nga e mësoi. Por mund t’ia ketë thënë e ëma, ose ndonjë shoqe a shok në internet. Them se e ëma, asaj i pëlqejnë sensacionet. Domethënë, ngjarjet e reja, ndryshimet në përgjithësi, zhvillimet. Megjithëse nuk i kam vënë ndonjëherë faj. Madje, dhe sikur… Ja ku u përhumba edhe unë, si ato fytyrat përballë. Neve të vetmuarve nuk na bën mirë bora, me sa duket. Na kthen në ca kujtime me shije të hidhur.
Është pamje e bukur, sidoqoftë. Një bardhësi pothuajse e rrafshët. Kështu siç e shikoj nga lart, po të dilja tani, mund të më zhytej këmba deri te gjysma e kërcirit. Ndoshta edhe gaboj, fusharak jam tekefundit. Një herë në vit largohem nga qyteti, ato pesëmbëdhjetë ditë të gushtit, për të shkuar në Sarandë. Si nuk na ra kurrë në mendje, qoftë dhe ta fjalosnim me Etlevën, pa le të mos bëhej mbarë, që ta ndërronim një vit vendin dhe kohën e pushimeve? Të shkonim në ndonjë Drenovë, për shembull. Ose s’ishte fare nevoja të humbisnim pushimet e verës, mund të shkonim për bukuri një fundjavë, një triditësh për Krishtlindje. As asaj nuk i ra një herë të vetme në mendje, njëzet vjet martesë. Kaq shumë qenkëshim mpirë, tulatur.
Për fat të mirë, më shkëput nga kësi mendimesh një zë gruaje. Është e shoqja e atij mustaqes që ka atë qethtoren e vogël pesëdhjetë metra më poshtë, midis bankës dhe lokalit ku pi unë kafen e mëngjesit. Ka dalë në ballkon, është përkulur te parmaku dhe dikujt po i thërret, duke u përpjekur të shikojë poshtë, në rrugicë, por në një pikë që nuk ka sesi të duket nga ballkoni i katit të tretë, sepse ndodhet e futur më brenda, nën strehë. E kupton që e ka të kotë dhe kthehet në sallon, ku dikujt tjetër vazhdon t’i flasë me zë të lartë, i jep shpjegime.
Te hyrja e pallatit përballë, nën strehë, qëndruaka një plakë gërmuqe, edhe për shkak të moshës së thyer, por e kërrusur dyfish edhe për shkak të thëllimit. Pak minuta duhet të ketë atje, sepse nuk e vura re më parë. E njoh atë plakë, nuk kam këmbyer fjalë me të, as përshëndetje, zërin nuk ia kam dëgjuar kurrë, por ndodh ta shoh herë pas here, gjithnjë e më rrallë tani që e mendoj, në lagje. E mbaj mend, qysh kur isha çilimi, të martuar me një oficer ose kapter mbase, i cili ka vdekur këtu e shumë vite më parë. E veja tani mund të jetë, në mos te të nëntëdhjetat, tetëdhjetë e kusur patjetër. Gjithmonë më ka bërë përshtypje diçka tek ajo, që, ndryshe nga gratë e tjera, jo vetëm të lagjes, nuk është veshur kurrë me rroba qytetare. Edhe para se t’i vdiste i shoqi, me të zeza e kujtoj. Sikur e kam njohur vetëm plakë, asnjëherë grua të re.
Edhe tani, teksa rri poshtë strehës, me të errëta është veshur. Ka humbur e tëra mes një xhupi të stërmadh, që duhet të jetë o i berberit vetë o i ndonjë djali të tij, dhe në kokë ka ngjeshur deri poshtë veshëve një kapuç të zi Nike.
Rri e kërrusur te cepi i hyrjes, tek ato dy a tri shkallë të ulëta që i ka mbuluar dëbora, dhe, me kokën kthyer drejt kreut të rrugës, vështron tutje, në largësi, në i pastë sytë të fortë. Me njërën dorë të moçme fërkon ngadalë shpinën e dorës tjetër, pastaj i përkëmben, në një kohë që fare mirë mund t’i linte të dyja t’i strukeshin vetiu në mëngët e gjata të xhupit.
Po pret ndokënd? Pse ka dalë atje? Më duket pamje e çuditshme. Veç të tjerash, edhe e çuditshme. Nuk është çështja te rrobat që ka veshur, por një plakë rreth të nëntëdhjetave rri në këtë borë, në këtë temperaturë, poshtë pallatit. Mund edhe të ketë rrjedhur. Duhet të kem goxha kohë pa e parë nëpër lagje, muaj po se po. As në mot me diell nuk do ta kem parë së fundi.
Lart, në ballkonin e katit të tretë, del tani berberi i lagjes, zgjatet edhe ai sipër parmakut dhe jep e merr të vështrojë poshtë. Në të njëjtën kohë, hapet porta e pallatit dhe shfaqet nusja, e shoqja e mustaqes. I hedh njërën dorë në supe plakës, duke e befasuar sepse ngriti kokën, me tjetrën e kap nga krahu dhe, pasi i thotë diçka që nuk dëgjohet, i hap rrugë drejt portës. Duke i tërhequr këmbët zvarrë, humbasin brenda dhe porta mbyllet. As në ballkon s’ka më njeri.
Etleva më thoshte gjithnjë e më dendur se nuk jam në gjendje ta kuptoj tjetrin. Apo se nuk bëj as përpjekjen më të vogël për ta kuptuar thellë, diçka e tillë. Je bërë moskokëçarës, më thoshte, nuk më dëgjon kur të flas. Mund të ketë patur edhe të drejtë. Unë veten e di për të ndjeshëm, por mund të mos jem edhe aq sa dua të pandeh. Ndoshta, pak nga pak, ma kanë gllabëruar një pjesë të madhe të vëmendjes studimet, rivaliteti me kolegët, politika, gazetat, futbolli në stadium e në televizor. Ose mundet edhe që përvojën jetësore ta kem të varfër. Përtej punës sime, me të gjitha ç’përmban, dhe jetës së këtij qyteti, gjërat e tjera i njoh përciptazi, e pranoj. Kurse, sa për familjen time, për ish-familjen time pra…
Ç’po bëhet kështu sot? Papritmas fillon një shtrëngatë me flokë më të rëndë, më të shpejtë në zbritje. Madje tani nuk enden më tutje-tëhu nëpër qiell, por bien pjerrtazi, me rrëmbim, pamja përfton një bukuri të egër. Tani nuk shoh asgjë që të mos jetë e bardhë. Rrugicën, dy a tri pemë aty-këtu, dy a tri makina, oborrin e shtëpisë dykatëshe te kthesa, blloqet prej betoni të katërshes që luan domino paraditeve me diell, parmakët nëpër ballkone, gjithçka e ka mbuluar bora. Xhamat e pallatit përballë, bashkë me muret, janë zhdukur pas suferinës së dendur. Megjithëse dhoma është e ngrohur mjaftueshëm, një grimë më duket sikur kam ftohtë.
E lë dhe unë veten të përhumbet me të vërtetë, të shijojë çastin, të shikojë, pa menduar asgjë e, sidomos, pa kujtuar asgjë, këtë skenë që i shfaqet para syve më rrallë edhe se eklipset e plotë e flurudhat e kometave.
Më përmend, pas s’di se sa minutash, gruaja e berberit që del përsëri e shqetësuar në ballkon. Priret mbi kangjella me gjysmën e sipërme të trupit, duke u përpjekur të vështrojë poshtë e duke thirrur me zë pak më të fortë kësaj radhe. Më duket se thërret Gjyste, Gjyste. Por te hyrja e pallatit nuk ka asnjeri. Tani po hapet dera. Hapet me vështirësi dhe del vjehrra e gruas, plaka.
Ka ndërruar rroba. Nuk është më me xhupin e madh e me kapuçin sportiv, por prapë me të errëta. Ka veshur një si punë manteli të rëndë, fund e krye të zi, me thekë në brez dhe me shirita horizontalë të ngjyrave të ndryshme, të kuq, të verdhë, të kaltër. Kjo duhet të jetë xhubleta e shumëpërmendur, hera e parë që shoh. Xhubleta i rri ca e bollshme dhe, duke ia nxjerrë edhe më në pah mpakjen e tanishme, dëshmon për një shtat dikur të lartë e të drejtë. Në kokë ka lidhur keq një shami, po me ngjyra të errëta. S’e di ç’ka mbathur, shputat iu krodhën në të bardhë deri sipër nyejve.
Duke u mbajtur nga çapokët e duke u kërrusur edhe më për të pakësuar gjasat e rrëzimit, këmbë-këmbë del në rrugë. Ndalon dhe kthehet përkundër flokëve të dëborës, që zënë dhe e godasin në fytyrë e në pjesën e përparme të trupit. Aty qëndron, nuk lëviz më tutje. Duket se nuk pret njeri, pasi, gërmuqe siç është, rreket të ngrejë kokën dhe të vështrojë herë në të djathtë, herë në të majtë, herë lart, ku të mundet. Kam ndjesinë se i dalloj një buzëqeshje në fytyrë, sikur i gëzohet atij përjetimi. Xhubletën dhe shaminë ia pikëlojnë kristalet e parë. Fërkon duart me ngadalë, me njërën shpinën e tjetrës, në mes të rrugicës, në mes të thëllimit.
Del nga pallati mustaqja, me xhupin që e kishte veshur e ëma herën e shkuar dhe, duke u mbajtur edhe ai, i arrin pranë e i kalon krahun në sup. Diçka thonë dhe plaka, pas një qëndrese të shkurtër, bindet. Këmbë-këmbë të dy ngjisin shkallët e mbuluara nga bora. Gjurmët nuk vonojnë t’u zhduken.

Të tjera nga ky autor: