Press "Enter" to skip to content

Thanas MEDI: Njeriu që gënjente vdekjen

Ai bëri të pabërën atë ditë, ç’nuk pritej prej vitesh të tërë: ndenji në shtëpi! Këndoi gjeli i tretë dhe nuk u pa të kapërcejë pragun me ngutin e përhershëm. Diellit të shtatorit i plasi syri mbi mal dhe nuk i ra oborrit të rrafshët mespërmes. Bryma shkriu barishteve e vesa pikoi mbi gurë, dhe prapëseprapë nuk u bë i gjallë. Nuk e shtyu portën e vjetër me qemer mermeri të avllisë, nuk u ul në pezulet anësore sa për të qesëndisur fshatin që dremitej akoma, nuk u çapit shtegut nën pjergullën me “Shesh të zi”, nuk foli “Si u ditë” tek dy vëllezërit me shtëpitë përkarshi, nuk i bëri zë as gjitonisë: “Ej, çohuni, lëvizni nga vendi se vjen vdekja dhe u merr!”. Nuk qeshi mbytur, si me ca gjumashër që s’dinë se ç’bëjnë. Nuk iku më të tutje, për ku kishte punë. Nuk tha për vdekjen atë që mërmëriste nëpër dhëmbë çdo mëngjes:
– I lashë opingat dhe sot, po të dojë le të vijë të më gjejë!
“Ajo vjen çdo mëngjes të më marrë”, u thoshte për vdekjen atyre që e pyesnin për ku ia kishte mbytur ashtu akoma pa gdhirë, “më kërkon nëpër shtëpi, s’më gjen dhe del pastaj fshatit, merr ndonjë tjetër. Nga ata që s’ngopen me gjumë, lozin letra e domino, vrasin miza në klub.”.
Ai s’qe as i dominosë, as i letrave, as i klubit; qe i punës. Ndonëse i rëndonte thes me vite në kurriz, s’kish ditë mos dilte nga shtëpia nëpër mugun e mëngjesit. Mos bënte ndonjë punë. Diku priste një furkë që s’do dinte ku ta vinte, diku do mëkëmbte një gardh që s’i duhej askujt, diku do ngrinte një mur që do ta gremiste të nesërmen, diku do krasiste një kumbull të krimbur, do bënte dru dimri që do digjeshin për dhjetë vjet, do hapte toka të reja që s’do mbilleshin kurrë, kanale vaditëse ku s’do kalonte ujë, mullar bari që do kalbej nga shirat me siguri… Me përdhunë, pa përdhunë, puna atij i qe bërë domosdoshmëri. I qe futur në gjak, në kocka, në mish. Në kafkën e shpëlarë përbrenda “prej roboti”, siç pranonte vetë, duke qeshur me shpoti. Prej vitesh, ai s’qe gjë tjetër, veçse një muskul i tendosur, një e shtatëdhjetë e pesë metra i gjatë. Me dy këmbë për të ecur, dy krahë për të punuar dhe një rradake mbushur cit me byk. Një muskul që s’duhej të gjente kurrë qetësi, pasi qetësia mund ta squllte ndërkaq. Dhe i squllur, niste e ndiente, niste e ëndërronte, niste e mendonte. Sapo t’i pikonte një gram tru në kokë e byku mos mbetej më byk, atë e kërcënonte vdekja. E përlante nga faqja e dheut me gjithë lecka. Vdekja qe një skrofë plakë, veshur në të zeza, me drapër në dorë. E gatshme në çdo kohë, ditën apo natën, më së tepërmi herët në mëngjes, të korrte koka njerëzish. Njerëz të pabindur, që s’e duronin rripin e parmëndës në qafë, s’u pëlqente të qenë bagëti, muskuj pa tru. E përgjonte nga kudo, e ndiqte çap pas çapi, bëhej gjurmë e gjurmës së tij, pak të ngrinte krye, të mendonte me trurin e vet, të ndjente me shpirtin e vet, t’i dilte nga dora; dhe drapri godiste menjëherë. E linte pa frymë, pa fill jete, sado i drobitur, i lodhur, i poshtëruar a i tejholluar të ishte ky. Këtij fiksimi, mbetur gjithmonë i ri në kafkën e tij të vjetër mbuluar me thinja, nuk i shpëtonte dot. Një si duhmë vdekjeje qe përherë ku ishte ai. Bëhej njësh me frymëmarrjen e tij, ngjizej në të. Ashtu siç u mbrujt atë dimër të largët në sallën e gjyqit. Ku i qepën mballomën “armik”, pse njëherë e pat quajtur popullin tonë “bagëti”, dhe njëherë tjetër më pas, pse tha për këngën “Bashko’ o shokë”: “nuk e dua atë.”. Kur pas një ligjërate të shpejtë, kryegjyqtari dha vendimin: “Me pushkatim!”. Ndonëse më pas ia falën jetën, në këmbim të njëzet e ca vjetëve burg, me krekosjen: “Këtë nder që të bëmë ta shpërblesh me punë, me shumë punë”, ai drapërin e vdekjes e ndjeu në mish. Gjaku i rrodhi nga damarët, ëndrrat iu bënë shkrumb e hi, truri iu shkretua nga mendimi dhe kafka sikur iu mbush veç me byk. Nga e cila do zbriste vetëm një sinjal, urdhri për punë.
Duke e kthyer përfundimisht në muskul të tendosur, të tmerruar nga vdekja që pret të godasë. Si i tillë, ai shihte për çdo sekondë skrofën me të zeza ta ndiqte nga pas. Dhe veten, se si rropatej ta gënjente atë. T’i shpëtonte asaj duke vrapuar në punë… Për fat të mirë, në burg kishte shumë punë. Vetëm punë. Punë krahu, me kazmë e lopatë, vare e barominë, vagonë qymyri e metalesh më të çmuar nga ai dhe të tjerët si ai. Kish llagëme hapur me dinamit, të gjatë, të pafund, thellë nën tokë. Ku të burgosurit vdisnin si mizat e si mizat i groposnin diku. Ai qëlloi i zoti, punoi fort, më shumë nga të gjithë. Diti si t’i përvidhet vdekjes, si ta gënjejë atë. Diti si të heqë trurin dhe në vend të tij të vejë mendje gomari, kashtë e byk. Si në vend të shpirtit, të ketë thatësirë, shkreti. Ndodhte të pikonte shkretisë ndonjë bulëz loti, të përpëlitej buzëve të drunjta, me pluhur qymyri nxirë, kënga e “Thëllënxës…”, t’i përhënej thëllënxa që kish lënë në shtëpi e që s’arriti ta gëzojë, as tre muaj martuar; megjithatë qëndroi shkëmb. Mbeti i pamposhtur, një muskul i vërtetë, i sajuar për punë. Vetëm për punë. I pangacmuar, i pandjeshëm, trung i nxirë, shkrumbuar nga rrufetë… Kur u lirua ai, ra dhe diktatura, por për atë sikur s’kish ndodhur asgjë. Ishte pranverë, por pranvera atij nuk i hynte në sy. Kishte shumë diell, por ngrohtësia kurrsesi se mbërrinte në shpirtin e tij. Kish lule, kish zogj, kish këngë; por këto atij i rrinin kyçur në qivure të zinj. E rrethoi familja, të afërmit, ç’kishin ngelur në fshat nga mërgimi nëpër botë, i thanë të gëzonte, t’i kthehej jetës përsëri; por jeta atij i kish shkarë nëpër këmbë. I pat mërguar tepër larg. E shkundën: ti tani je një njeri i lirë, nuk ke pranga në duar, nuk të vjell gardiani në tas, nuk ha më kotheren e thatë të galerës, nuk ta zgërlaq njeri krenarinë, nuk të bie bretku llagëmeve, nuk pështyn djersë e qymyr, nuk thith ajër të qelbur, nuk të ngordh kënga rropullive, mund të thuash ç’të duash e s’të hyn gjemb në këmbë, mund ta shash popullin shqiptar në shtatëqind breza, ta quash shtatëqind herë në ditë ‘’Bagëti’’ e kurrkujt s’i vete në mend të të quajë ‘’armik’’, tek e fundit mund të hakmerresh, t’i tregosh vendin atij që të spiunoi, e dinin të gjithë; t’u çjerrësh maskën atyre që të groposën përmbi njëzetë vjet nën tokë e tani janë prapë atje lart, të ndeshesh dhëmb për dhëmb, gjak për gjak;.. por ai veç sa nënqeshi hidhur. Tha dhe ato pak fjalë që i la të afërmit pa gojë:
– Mua s’më ka mbetur gjak në damar, lermëni të harroj, punë dua, vetëm punë…
Punë kishte sa të hanin qentë, sidomos në fshat s’mbaronte ndonjëherë, por atij boll i qenë kalbur kërbishtet, tani duhej të rehatohej. Të flinte deri vonë, të çlodhte kockat e dërrmuara, nesër të trazohej me miqtë e vjetër, të çmallej me ta, të kthenin dhe ndonjë gotë andej nga klubi, të kujtonin të kaluarat… i flisnin, i flisnin, kurse ai sikur s’qe atje. Qe si pa kujtesë. S’kish veshë të dëgjojë, as tru të mendojë. Prapë qeshi helm, vështroi diku, si i humburi që s’ka më ç’të humbasë dhe fitimtari që s’ngadhnjen ndonjëherë.. Të nesërmen e lirimit, gjithë kohën më pas, për vite me radhë përveshi llërët. Si të qe ende në burg, ku kishte punë. Dhe tani kish, me shtëpinë mund të merrej, çatinë që duhej shembur, oborrin e pashtruar, ledhmbajtëset e bahçeve përreth, tokat e dhëna së fundi me tapi. Ato poshtë fshatit, të “Përroit të thatë”, apo të tjerat më larg. Dilte nga shtëpia herët në mëngjes, mos e zinte vdekja në gjumë, dhe kthehej vonë, me muzg. Me natë. Kështu përditë, s’ndaloi kurrë, me një përpikëri e rregullsi që s’mund të kalonte pa vënë re, la supembledhur çdokënd; ndaj dhe mosdalja e asaj dite, zgjoi kureshtjen e përgjithshme menjëherë…
Të parët vrapuan vëllezërit, të shihnin ç’kish ndodhur me të. Me zemrën të ligur, se mos… kaq e pat! Mos më në fund vdekja ish treguar më e shpejtë nga ai, i kish zënë pusi te pragu i shtëpisë… Kot u trembën, e gjetën gjallë e shëndoshë. Pinte kafe me gruan, “thëllënxën mbi gurë”, siç e thërriste në të ri. I kish ardhur goja, i qe kthyer gjaku, ish bërë me kujtesë, tregonte histori. Trazonte mbeturina kujtimesh dhe qeshte si fëmijë. Sikur ish ngjallur një i mitur, fikur brenda tij kushedi se kur dhe nuk donte gjë tjetër, vetëm të qeshte. Të qeshte vazhdimisht, pa mbarim. Buzëqeshja e hidhur, si fare papritur, i qe bërë e qeshur e papërmbajtur. E zhurmshme, e gjallë, gjithë zell për të kumbuar sa më shumë. Gjithë duf i ndrydhur nëpër vite e u gjend ai mëngjes për të shpërthyer jashtë. Për t’u përplasur si dallgë e egër shkëmbinjve e brigjeve të sertë. Ngritur në ajër shkumë deti të turbullt, stërkala e vezullime ylberesh të pafund. Ishte si të nxitonte të jetonte, i bindur se ajo orë që ikte, nuk vinte më. Të jetonte ç’nuk kish jetuar, të shijonte ç’nuk kish shijuar, të zhvarroste ç’mbante varrosur. Të shihte ëndrrat e thara, të harliseshin para syve të tij… Ngacmoi dhe një plagë që i kish shkuar anash deri atëherë, atë të ditës kur e keqja ktheu sytë nga ai…
Bëhej festë në zyrat e sektorit, nderohej një nga përvjetorët e çlirimit të atdheut. Tavolina e tejzgjatur, në sheshin qarkuar me flamuj e banderola, plot me mish të pjekur në hell. Meze të çastit e raki. Në krye, i deleguari i rrethit, shoku Festim. Rreth e përqark, kokat e fermës, sektorit, stërnipi i dëshmorit, brigadierë, punëtorë të dalluar, kryetarë organizatash vijëmbajtëse të masave punonjëse dhe, andej nga fundi, ai. Ekonomati i blegtorisë, njeriu që groposte mishrat e ngordhur e mblidhte lëkurët. Më shumë “masë” e më pak “kokë” nga të gjithë, e zuri era, kalonte nga zyrat rastësisht dhe i thanë: “Erdhe që erdhe, ulu dhe ti.”. Gjëmonte vendi nga këngët, kur u ul. Sa mbaronte njëra, fillonte tjetra. Kush e kush t’ia merrte më parë. Kush e kush të tregohej trim më i çartur, ta ngrinte zërin më në qiell, të ngjirej e çirrej më shumë, t’i shkrepte syri më shumë xixa, t’i nxiheshin damarët e qafës sa më s’ka, ta bënte gjoksin sa më gropë teksa i këndonte Komandantit legjendar, tokës së njomur me gjak, dëshmorit syçelur në lapidar, ballistit e gjermanit të mundur keq. Sikur kërcisnin pushkë e kërkëllinin mitraloza në tavolinë, tym e kutërbim baroti gjithandej. Kënduan të gjithë, nga dy a tre herë, veç atij. Ai rrinte shushatur në gjithë atë zallamahi të zjarrtë, shend e verë, derisa e pikasën. “Shkulja dhe ti”, i thanë, “ç’pret, vetëm ti s’ke kënduar, ne jemi popull që këndojmë, kënga na ka rritur, na mban gjallë”. “Ç’të marr?, u fërkua e u hutua ai, “dhe një që di…”, desh të shtonte, “nuk shkon për këtë rast…”, por e mbytën:
– Po nuk di, merr “Bashko’ o shokë, me ne në çetë”, atë e dinë të gjithë. S’ka njeri të mos e dijë!
– Nuk e dua atë! – i shpëtoi.
Ra bomba në tavolinë! Ra heshtje morti, gjithë vështrimet mbi të. Gjithë sytë u bashkuan në një dhe ai një u shpif mbi ballin e shokut Festim. Sy i madh, i stërmadh e që zmadhohej përherë e më tepër. Sy ciklopi; i pagjumë, i pamëshirë, i pajetë, i akullt e gërmues, i frikshëm e gjakatar. Gjaku dërsinte pareshtur atje, u bë zë:
– Pa dale, ç’thotë ky, nuk do “Bashko’ o shokë”, nuk do partizanët tanë trima, Luftën Nacional-çlirimtare?!
Gjaku u derdh për nga ai, e lagu kokë e këmbë… U rrëqeth, u tmerrua, nxitoi të mbulojë:
– Jo, nuk thashë ashtu, tjetër kisha, mendova të këndoj një që di më mirë, ja, po i’a marr…
Thëllënxë e bukur mbi gurë
Kur të pashë më le sëmurë…

Asnjë germë më shumë; në vend të bombës ushtoi e qeshura. Një e qeshur kolektive, me lot. Me stërmundimin për të mbajtur shurrën mos i lagte përposhtë. E papërmbajtur, e pistë, e këllirtë, sa vente e rritej, shumohej, mbyste arat e brigjet përreth; nxitur dhe nga qokat gjithë kripë të shokut Festim:
– Ky qenka ballist, mendjen tek pulat dhe thëllënxat e ka!
S’ia ndau vështrimin tek fliste ashtu, s’e la pa qullur me gjak dhe ai pa të keqen t’i trokiste në derë. T’i ulej në prehër, ta kafshonte nën brinjë. Pa frikën të zbulonte përmasat e vërteta të saj. Nëse deri në atë ditë frika ishte më tepër një lepur veshngritur në bark, tani u bë tigër që të gërricte nga përbrenda me thonj. Hienë që zgjat turinjtë, nuhat rrotull teje, në të tashmen dhe të shkuarën tënde, gërmon në fis e në farë, shkund pluhur kujtimesh, bëmash, të thënash e të pathënash; kalon në vrimë të gjilpërës fjalë fatale, të mirëbesuara dikujt, diku, nga ato që mbartin gjëmën me vete, shpërblehen me pranga, me plumb, me kalbje në burg. Pa rrokullimën të vijë, vdekjen t’i qasej tinëzisht…
– Mjaft me këto tani! – vetë ai i vuri fre të shkuarës, si të qe e kotë të merreshe më me të. Dhe ia vlente më mirë të gëzoheshe. Të qeshje. I mëshoi përsëri kujtesës, tani veç me mbresa që shkërbenin mirësi dhe u dalldis prapë në krahët e lumturimit. Qesh e shko dorën mbi qerpik, sikur gëzohej brenda një ore, sa ç’nuk mundi për shtatëdhjetë e nëntë vjet që i rëndonin mbi shpinë.
U shqetësuan vëllezërit, u panë sy më sy, diçka nuk shkonte në atë mes.
“Na daltë për mirë!”, psherëtiu gruaja nëpër dhëmbë… Dëgjoi ai dhe heshti, u ndriçua për të pabërën e asaj dite.
– Ngela dhe unë brenda, – foli si fajtor, – vajti dielli në majë. Po dal, kam lënë ca punë përgjysmë te arat e “Përroit”, mbaroj e kthehem shpejt. Po ju them dhe këtë: nuk punoj më, do rri të çlodhem, të fle deri vonë, të loz letra me shokët, ç’kuptova nga kjo jetë…
Tundën kokën vëllezërit, ku i zihej besë atij! Tha dhe njëherë “Kthehem shpejt”, tek humbiste shtegut nën “Sheshin e zi” e s’u dëgjua më. S’u kthye më kurrë… Punë orësh më vonë, me thyerjen e ditës, në drithërimat e para të muzgut, e gjetën pa jetë. Mu pranë lesës së tokave poshtë fshatit, në të dalë, rrëzuar mënjanë, sikur flinte. Sikur çlodhej pas një udhëtimi të gjatë, rraskapitës, të mynxyrshëm…
– Iku dhe ai, – u tha kur e përcillnin për atje… – Nuk e gënjeu dot vdekjen këtë radhë, i kish zënë shtegun te “Përroi i thatë”.
Athinë, tetor, 2020.

Të tjera nga ky autor:

Be First to Comment

    Komento

    error: Content is protected !!