Press "Enter" to skip to content

Ilir KADIA: Rrëfimi i anglezit

– E para herë që vini në vendin tonë? – e pyeta anglezin që mora në Rinas dhe që më kërkoi ta çoja në “Rogner”.
– Po, e para, – tha ai, duke parë me vëmendje peizazhin pas xhamave të dritares.
Ai kishte një fytyrë tamam si unë. Të tillë i kisha imagjinuar edhe më parë anglezët. Kishte flokë biondë, edhe pse ishte tek të 70-at, qepalla biondë dhe madje edhe qimet e hundës, që ia shihja nga pasqyra, i kishte po ashtu.
– Domethënë, unë jam shqiptari i parë që takon në këtë jetë? – e pyeta me një lloj kënaqësie.
– Jo! – tha prerë anglezi.
E dija që e kisha përvetësuar me kohë zakonin e Xonit, berberit ku qethesha prej tridhjetë vjetësh tashmë, dhe s’mund të rrija pa e cytur.
– Mos më thoni zotëri, që shqiptari i parë që keni njohur ka qenë një femër, – i thashë, duke kujtuar dëshmitë e pështira të të huajve të tjerë, sidomos të italianëve, të cilët kishin më shumë qejf të mburreshin se pas hapjes së Shqipërisë në 90-n, kishin rendur nëpër bordele të mësonin si ishin shqiptaret në atë punë.
– Po, – tha anglezi, – femër ka qenë. Një femër krejt e veçantë.
Ai i tha me aq admirim ato fjalë, sa nuk guxova ta ngacmoj më tej; vetëm kur u bëmë miq tamam, sipas meje, domethënë kur ai më thirri prapë pas dy ditësh ta çoja sërish në Rinas. Më ofroi një kafe në lokalin e aeroportit. Kishim shkuar dy orë para se të nisej aeroplani, siç ishte shkruar në biletë, por unë e dija se duhej të prisnim jashtë edhe të paktën një orë, sa të fillonte kontrolli i biletave. Pra, gjatë asaj kohe, ai më tregoi këtë histori:
“Jeni vdiq javën që shkoi. Mendoj se kjo më liron prej sekreteve që mbaja për të si shok, mik i ngushtë dhe si avokat i saj. Ajo erdhi në Londër në një ditë dimri të vitit të parë të pas Luftës së Dytë Botërore nga Roma. Kishte lidhur miqësi atje me atë që unë s’po e quaj ndryshe veçse një Mi. Ai ishte ushtari ynë i asaj kohe. Ia kishte bërë bahçe me lule vendin tonë dhe i kishte thënë se do t’i dhuronte, kur të vinte te ne, gjerdanin më të bukur dhe më të çmuar të botës. Jeni më ka treguar se kur zbriti në aeroport nga aeroplani ushtarak, pista ishte qëruar nga bora vetëm në një korridor dhe bënte një i ftohtë që i hynte në palcë. Nëpër mjegull lëvizte e mbështjellë me një pallto të tij dhe tërhiqte drejt një godine gjysmë të shkatërruar të aeroportit një palë këpucë të rënda ushtarake. Ai e solli në fshat Jenin e bukur dhe mburrej se kishte sjellë trofeun më të çmuar të luftës. Por një javë më vonë e braktisi dhe u zhduk. E la vetëm, në dimrin e egër të Anglisë, atë lule delikate të Elbasanit. Por gjerdanin ia kishte dhuruar ama. Ajo e solli në dyqanin tim të nesërmen në mëngjes kur ai ishte zhdukur.
– Më ndihmo të mos vdes! – më tha, duke më hapur në banak një shami të madhe, me të cilën kishte mbështjellë gjerdanin e dhuruar nga Miu. Por gjerdani ishte mrekullisht i bukur. Marramendës. Njëqind dyqane si imi nuk krahasoheshin me vlerën e tij. I mbështolla ca patate dhe i mbusha një gavetë me qumësht.
– Gjerdanin mbaje. Nuk kam me çfarë ta thyej. Kur të bëhen harxhet e tua sa vlera e tij flasim, – i thashë, ndërsa i shënova në një letër sa kushtonin në atë kohë aq patate dhe qumësht sa i dhashë. Gjithë me përshtypjen e atij çasti për vlerën e paçmuar të atij gjerdani, unë e ndihmova Jenin sa munda. Dhe në fakt, jeta asaj nuk i eci fare. E brente malli për Elbasanin.
E kish lënë Shqipërinë me një barkë të nisur nga Shëngjini në nëntorin e 44-s. Gjermanët i ndihmuan ca oficerë shqiptarë të hipnin në gjemi bashkë me familjet e tyre që të shkonin në Itali, se e dinin që komunistët që po fitonin luftën do t’i vrisnin si bashkëpunëtorë të tyre. Jeni ishte në mesin e vitit të tretë të «Nënës mbretëreshë” kur i ati arriti ta merrte me vete; vetëm atë. Nëna mbeti në Elbasan. Gjemia u nis pa të dhe Jeni mbeti me kokë mbrapa gjithë jetën. Kishte një dorë për pikturë, si të ish e lindur piktore. Muret e shtëpisë së saj janë plot me piktura me vajza të veshura me kostume popullore shqiptare. Kostumet janë të ndryshme, por fytyra e vajzës që i vesh është e njëjta.
– Është fytyra e nënës sime, – më thosh Jeni, sa herë më tregonte pikturat. – E kam të bukur nënën.
Vetëm nga radio merrte vesh ndonjë gjë se ç’bëhej në Shqipëri. Por kjo deri në 67-n. Pastaj edhe radio u mbyll dhe mbaj mend që shkonte në të hyrë të fshatit, hipte në kodër dhe u fliste zogjve në gjuhën e saj. I pyeste për nënën. Tek e dëgjoja, më dukej gjuha juaj si e zogjve.
– Gjallë është, gjallë, nuk ka vdekur, më pret, – më thosh, duke më përkthyer cicërimat e tyre. Dhe vërtet. Kur u hap Shqipëria në 90-n, vrapoi e para atje dhe ndenji një muaj. Nëna e priti në shtëpinë e saj, në Elbasan, por vetëm një javë mundi të rrinte me të. U çmall dhe i la shëndenë. Jeni e qau dhe u mërzit, por kur erdhi këtu më tha se ishte mërzitur më shumë me sjelljen e kushërinjve. Ata e kishin pritur me shumë dashuri në fillim, por kur panë dhuratat e saj modeste, ca çorape, bluza e karamele për fëmijët, ia thanë në sy qejfmbetjen:
“Ne kemi vuajtur gjithë jetën pse të kemi patur ty kushërirë dhe ti vjen nga Anglia dhe na sjell karamele?”. Ata kujtojnë se unë këtu kam magazina me makina, frigoriferë, rrobalarëse. Më dhanë një listë me dhuratat e herës së dytë. S’di ç’tju them.
Që atëherë, ajo nisi historinë e famshme të testamentit të saj. l jepte një vlerë gjithmonë e më të madhe gjerdanit të saj dhe vinte tek unë e më kërkonte shumën e faturave që nuk më kishte shlyer që nga fillimi. Pastaj hiqte prej vlerës disamilionëshe të gjerdanit shumën e faturave të mia dhe bënte listën e dhuratave për në Shqipëri. Prej lajmeve që merrte nga Shqipëria, për njerëzit e saj, bënte ndryshimet në testament. Në 97-n, kur mori vesh se disa nga kushërinjtë humbën shtëpitë në skemat piramidale, bëri një testament të ri dhe i nxori ata nga fillimi i listës. “Nga një vilë secilit”, shkruante pas rreshtit të parë. Se rreshti i parë ishte gjithmonë njëlloj: “Nënës, një varr prej mermeri të vërtetë nga Jeni”.
Unë ngela i prekur kur pashë që në njëzetë e dy testamentet që ajo kish shkruar, edhe rreshti i fundit ishte gjithmonë njëlloj: “Mikut tim Xhorxh i përket gjerdani. Që të lajë me të faturat që s’ia kam shlyer githë jetën dhe të mbajë për vete pjesën që mbetet nga përmbushjet e dëshirave të sipërpërmendura”.
Ishte një dhuratë e madhe që Jeni më bënte. Mendova se mund t’i jepja fund punës sime e të gëzoja një pension të mirë me ç’më mbetej nga gjerdani. Kështu që e çova gjerdanin te një miku im i mirë, argjendar, për të patur një ide të përafërt se ç’vlerë do të kishte pasuria ime. Ai e mori në dorë, e ktheu para e mbrapa një copë herë të mirë:
– Nuk kam parë gjerdan të punuar më bukur se ky në gjithë jetën time. Por… është fals, djalë i dashur, – tha ai i qetë, ndërsa shtoi, – fals mjeshtëror, ama.
E si mund të ishte ndryshe dhurata e Miut?”, mbylli tregimin e tij anglezi Xhorxh.
Njerëzit në tavolinat e tjera filluan të lëviznin për kontrollin e biletave. Ai bëri të çohet. Por unë s’mund ta lija të ikte pa më shuar kureshtjen e fundit.
– Më falni, po… po ju ku ishit këto dy ditë? Nuk ju pashë gjëkundi në Tiranë.
Anglezi Xhorxh mblodhi ato pak rraqe nga toka dhe, duke më zgjatur dorën për mirupafshim, më tha:
– Isha në Elbasan. Pagova faturën e fundit të Jenit. Varrin e nënës së saj.

Gusht, 2005

 

Të tjera nga ky autor:

Be First to Comment

    Komento

    error: Content is protected !!