Press "Enter" to skip to content

Luan RAMA: Shtrigat e Kastratit

Në “Kafen e madhe” të Shkodrës, në atë ndërtesë të ulët të stilit venecian, ku mblidhej paria e qytetit, njerëzit gumëzhinin. Kishte rënë shi dhe çuditërisht dielli po nxehte fort. Retë u shpërndanë; qyteti me sahatin e Inglizit dhe kështjellën e lashtë tutje mbi Bunë dhe majën e Taraboshit përballë shkëlqente në një dritë të bardhë. Konsulli francez dhe ai austriak, dy zotërinj me emër në qytet, ishin ulur në një nga tavolinat e rezervuara, ndërkohë që dy kavasët e tyre, veshur me kostume kombëtare, siç kishin qejf zotërinjtë europianë, rrinin jashtë, në pritje që konsujt të rrufisnin kafenë si zakonisht; të pinin ndonjë liker që vinte nga Italia; të tregonin të rejat e Turqisë, Francës dhe Austrisë; ndonjë anekdotë nga bota dhe pastaj të dilnin. Ndërkohë, një karro e mbuluar me tendë të zezë kaloi dhe një grua u hodh papritur në trotuar. Duart i kishte të lidhura dhe menjëherë filloi nga ulërimat, duke tentuar të largohej. Karroca ndaloi pak më tutje. Dy ushtarë turq zbritën dhe nxituan drejt gruas që përpiqej të ikte, por e kapën shpejt.
– Na, moj shtrigë e keqe! – bërtiti njëri nga zaptijet dhe e tërhoqën me forcë drejt karrocës.
Njerëzit u grumbulluan dhe disa prej tyre u flisnin ushtarëve, por këta s’donin t’ia dinin dhe përpiqeshin ta merrnin me çdo kusht gruan me vete. Gruaja ulërinte.
– Ç’keni me mua fatkeqen… Ç’ju kam bërë… Më lini të kthehem në shtëpinë time!
Përtej xhamave të kafenesë, konsujt vunë re gjullurdinë që po krijohej. Kavasët, që ishin afruar tek turma, u kthyen menjëherë drejt konsujve dhe secili i foli konsullit të vet, njëri në frëngjisht dhe tjetri gjermanisht:
– Zoti Degrand, është një grua që duan ta syrgjynosin si shtrigë.
– Po ajo ç’thotë? – pyeti konsulli francez.
– Ajo kundërshton e thotë se nuk është shtrigë, por thjesht një grua e mjerë, që po i bien në qafë më kot.
Konsujt dolën në hyrje të kafenesë dhe vazhduan të shikonin gruan që përpëlitej dhe që po e tërhiqnin zvarrë. Ishte një pamje e trishtuar, por ç’mund të bënin ata kur përballë kishin zaptijet turke?! Një zaptije tjetër u afrua dhe filloi të shpërndante turmën e njerëzve, që filluan të ngrinin zërin të pakënaqur.
– Ç’merreni me një grua të mjerë! – bërtiti dikush, por zaptijet, që ishin afruar te karroca, e shtynë gruan të hipte me forcë brenda.
– Turp që merreni me një grua të mjerë e të pambrojtur! – thirri një tjetër.
Karroca u nis me të shpejtë dhe njerëzit pothuaj u shpërndanë. Konsujt hynë prapë brenda për të mbaruar kafetë.
– Kushedi si është kjo punë – tha konsulli francez. – Sidoqoftë, të syrgjynosësh një grua është e tmerrshme. Ka fëmijë vallë, familje? Ku po e çojnë?
– Një barbari e vërtetë në këtë vend të mjerë, – shtoi austriaku.
Konsulli francez u mendua gjatë dhe shtoi:
– Ky vend është plot mite e besëtytni, miku im. Tani që je këtu, do kesh kohë që ta njohësh… mite, supersticione. Në shënimet e mia kam shkruar për shumë nga këto. Është e habitshme: kudo është kulti i gjarprit, diellit, shqiponjës, dhisë apo djallit… Do ta kuptoni menjëherë, sapo të filloni të dilni nga Shkodra drejt maleve të veriut apo drejt Shqipërisë së mesme. Mite, legjenda, rite pagane, rrush e shegë, që i çohen në varr të vdekurit, që të marë forca për udhën në jetën tjetër. Një botë për të shkruar romane.
Konsulli austriak dëgjonte me vëmendje.
– Mezi pres të nisem… Jam habitur që në këtë vend, veçanërisht në male, siç më thonë, në të njëjtën shtëpi bëjnë Bajram, për t’i bërë qejfin pashait, dhe në të njëjtën kohë luten për Shën Nikollën e bëjnë kryqin për Virgjëreshën Mari. Sidoqoftë, shpejt shpresoj ta njoh dhe unë këtë vend, veçse ju keni qëndruar gjatë këtu: gjashtë vjet nuk janë pak dhe nuk do ketë qenë e lehtë për ju.
– Vërtet, e vështirë, por me kujtime të pashlyeshme. Para një viti isha në një fshat në të dalë të Shkodrës, nja tridhjetë kilometra larg. Na zuri nata e ndenjëm atje. Në mbrëmje dëgjuam klithmën e një shpendi. I zoti i shtëpisë tha se në kullën përballë, mbetur e shkretë dhe e pabanuar, kishte ndodhur një ngjarje e habitshme. Aty, dikur jetonin një motër e vëlla dhe kur djali një ditë nuk u kthye nga qyteti, motra që e kishte pritur për net me radhë, më së fundi, nga hidhërimi, u kthye në qyqe. Priste vëllanë. Çdo natë zbriste në çatinë e shtëpisë dhe klithte emrin e tij: “Gjok! Gjok!” Sigurisht, diçka ireale, por atje e besonin ama.
– E habitshme! – shtoi konsulli austriak. – Të dielën që shkoi, në një shtëpi katolike pranë konsullatës sonë, kishte ndodhur një vdekje; një grua. U bëra kureshtar dhe vajta. Kavasi ynë më tha diçka të çuditshme: gratë që kishin vajza për të martuar, i merrnin me vete kur shkonin në ngushëllime. Thuhej se e para vajzë që i tërhiqte fort këmbën të vdekurës, pa e parë njeri, kishte shanse të martohej me burrin që kishte mbetur i ve.
– Njëherësh komedi e tragjedi! Po sikur e vdekura të zgjohej nga kjo tërheqje e fortë?! – qeshi konsulli austriak.
– Rite të habitshme! Shqiptarët mendojnë se një gjarpër fshihet në skutat e çdo shtëpie dhe se nuk duhet vrarë, se vezëve të pulës, para se të hapen, u duhet bërë kryqi, ndryshe mund t’u dalë një përbindësh dhe lopët duhen bekuar me ujin e shenjtë. Në shtëpitë katolike, nëse një i vdekur është përcjellë e qivuri ka dalë nga dera, nëse do të ndodhte të vdiste dikush tjetër nga familja, duhej të dilte nga dritarja për ta çuar në varreza. Nëse do kishte vdekje të tjera, do të shfrytëzoheshin të gjitha dritaret e shtëpisë. Atëherë, thonë se njerëzit e pinjollët e tyre do të jetonin shumë gjatë.
Kamerieri erdhi; paguan dhe dolën.
– Sot do të shkoj të takoj pashain turk, – tha konsulli francez. – Më pret. Kam rastin ta pyes edhe për historinë e asaj të mjere, që do e syrgjynosin si shtrigë… Kjo është jashtë çdo logjike.
U kryqëzuan me dy gra katolike të bukura, me ombrellat e zeza në sup dhe vazhduan drejt katedrales.
– Shqiptarët kanë një shprehje interesante: kur shohin një grua të bukur ata i thonë: “Të marrtë mortja!”. Ndërsa gruaja që kalon, veçse qesh.
– Përse kështu?
– Që të vdesë pa e parë plakjen dhe dekompozimin e bukurisë së saj, çka do të ishte e tmerrshme.
Pasi ecën pak në heshtje, francezi shtoi:
– Para ca vitesh kam lexuar në një revistë franceze një histori shtrigash dhe linçimin e disa grave të konsideruara shtriga. Shtrigat e Salemit. Ka ndodhur në Amerikë, në vitin 1692, në qytezën Salem të Masacussetts.
Në kryqëzim, konsujt u ndanë, secili i ndjekur nga afër nga kavasi i tij. Dielli qe ngritur në zenit. Ishte koha për të shkuar në konsullatë.

* * *
Atë vit të fundit të shekullit XIX, disa malësorë në Kastrat akuzuan një grua për vdekjen e një malësori në mërgim dhe thoshin se dikush i kishte parë të shkonin fshehurazi buzë lumit dhe pastaj të hynin në pyll. Fjala ishte se shkaku i kësaj vdekjeje ishte ajo, Justina. Thashethemnaja se gruaja kishte ngrënë zemrën e Palit, mori dhenë dhe mbuloi shtëpitë e fshatit. Zhaurima pushtoi malet përreth dhe legjenda u thur se mes tyre, në atë fshat, jetonte një shtrigë me fytyrë engjëlli. Por megjithatë, si gjithnjë, e bukur si perri, ecte krenare në rrugët e fshatit pa iu dridhur qerpiku. Madje thoshin se kjo “shtrigë” na kishte lidhje dhe shpesh takohej me të venë e mërgimtarit, Marën, dhe se dikush i kishte parë bashkë duke bredhur natën. Dikush, kishte shtuar se kur kishte rënë mbrëmja, i kishte parë në bregore të fshatit, aty ku fillonte pylli, tek kërcenin të dyja, kapur për dore dhe diçka u pëshpërisnin qiellit e tokës. Me siguri që bënin magji. Ku shkonin ashtu në mes të natës?
Përsëri thashethemnaja pushtoi shtëpitë e gurta të Kastratit. Njerëzit nisën të shihnin ëndrra që i tregonin të nesërmen dhe pak nga pak filluan t’i besojnë të gjithë.
Jo pak ngjarje kishte pasur atë vit ai fshat: dy fëmijë kishin vdekur që ditën e parë të vitit; lumi kishte ardhur me aq yrysh, saqë e kishte shkatërruar urën e madhe e të drunjtë dhe fushat me misër ishin përmbytur. Dy gjaqe ishin marrë, por këto ishin të zakonshme dhe nuk përbënin ndonjë çudi.
Të dielën, para meshës, burrat e gratë u grumbulluan veç e veç. Justina iu afrua tufës së grave e kërkoi me sy mikeshën e saj, Marën, me të cilën ishin rritur, dhe, sapo e pikasi, nxitoi drejt saj. Por kur u afrua, gratë që ishin afër Marës diçka pëshpëritën me qesëndi dhe u larguan duke qeshur.
– Shtrigë e keqe! – pëshpëriti njëra.
Foli nëpër dhëmbë, por Justina e dëgjoi dhe ktheu kokën, por nuk e kuptoi se cila nga ato të katra e lëshoi atë fjalë. I pa radhazi me një vështrim të egër, por më kot, se gratë u mblodhën kokë më kokë dhe vazhduan të qeshnin.
Kaluan ditë dhe më kot Justina vriste mendjen se përse e akuzonin për vdekjen e të shoqit të Marës së shkretë. Bashkë e kishin qarë lajmin e vdekjes së tij dhe, për më tepër, Mara s’kishte ende fëmijë me Palin e gjorë, që kishte shkuar nizam në shkretëtirat e largëta të perandorisë osmane.
Një natë, kur kishin rënë të flinin, ajo i qe afruar dhe kishte nisur ta ledhatonte, siç bënte gjithnjë. Kishte dëshirë të bënte dashuri, por ai i ndenji ftohtë, i heshtur si një murg. Ajo e ktheu përballë vetes, ashtu shtrirë, dhe iu ngjit akoma më shumë, i ngjeshi gjoksin e saj të nxehtë dhe, më së fundi, burri u dorëzua. Megjithatë nuk i tha asnjë fjalë ledhatuese. E kapi fort, e ktheu me forcë, e vuri poshtë vetes e nisi t’i kafshonte gjinjtë me ashpërsi dhe me një ndjesi të dyfishtë: kënaqësie dhe inati.
– Ngadalë se m’i bëre gjinjtë gjak, – i tha Mara dhe u lëshua e tëra nën të.
Nuk kaloi një javë dhe diçka e rëndë ndodhi në Kastrat, aq sa edhe një shekull më vonë njerëzit do ta tregonin. Diçka që fshatarët e quajtën “Hataja e Madhe”, se hata ishte vërtet. Eklipsi. Qielli u err papritur, zogjtë filluan të hallakateshin e të fluturonin rrotull duke klithur; disa përplaseshin nëpër pemë; delet zunë e blegërinë pa kuptim dhe kuajt hingëllinin dhe shkrofëtinin duke lëshuar piskama. Njerëzit kishin vrapuar drejt kullave të tmerruar dhe një i ftohtë i madh pushtoi gjithçka, por pesë minuta më vonë, si për çudi, dielli u shfaq sërish. Cila dorë e kishte larguar “Hatanë e Madhe”, cili shpirt e largoi terrin e zi? Jo, për ata kjo nuk ishte dora e zotit, as vullneti i tij; ishte diçka tjetër, një magji, magji… dhe të gjitha vështrimet u drejtuan nga gruaja-shtrigë, që të nesërmen, me fytyrën e saj të ëmbël, kishte dalë përsëri në arë. Ky ishte kulmi! Atë ditë, në oborrin e kishës, me dhjetëra e dhjetëra zogj kishin rënë pa frymë, shpërndarë anembanë, sikur një dorë t’i kishte hedhur nga qielli.
– O Zoti ynë i madh! Na mëshiro! – lutej prifti që endej nëpër oborr, duke parë ato krijesa pa guxuar t’i prekte. Ngrinte kryet nga qiellit, shikonte degët e mëdha të atij rrapi gjigand dyqindvjeçar dhe lutej e lutej, duke thënë:
– Mëshiroje popullin tim, o zoti im i plotfuqishëm! Mëshiroji qengjat e zotit, se nuk dinë se ç’bëjnë!
Fshati gumëzhinte.
– Ç’është ky kob i madh?!
Një nga një njerëzit u mblodhën te kisha për të parë mynxyrën e madhe. Përreth oborrit shihnin ata dhjetëra zogj të ngordhur të rënë nga qielli.
Dikush zgjati dorën të merrte një nga zogjtë dhe ta ngrinte nga toka, por prifti i klithi gjithë tmerr:
– Mos bre Ndrek, se është magji!
– Shtriga! Shtriga! – bërtiti dikush.
– O Zot, – pëshpëriti një nga malësorët e moçëm. – Një dorë e keqe po na godet e ne s’dimë si të mbrohemi!
– Është dora e djallit vetë! – klithi një tjetër pranë tij.
Një nga një, vështrimet e fshatarëve u drejtuan nga Justina dhe pastaj nga Mara. E mjera Justinë, mbante një zog në pëllëmbë. Çuditërisht, zogu lëvizi me mund kokën, i hodhi një vështrim dhe shpejt mbylli sytë, duke dhënë frymën e fundit.
– Zogu lëvizi, – klithi njëri nga ata që ishte pranë saj dhe që kishte parë i habitur atë skenë të çuditshme.
Një ofshamë e madhe doli nga gjokset e atyre njerëzve, ndërkohë që Justina u përkul dhe e uli zogun përsëri në tokë, pranë zogjve të tjerë, vrarë nga rrufeja.
Një ditë më vonë, në kuvendin e burrave, Franit, burrit të “shtrigës”, nuk i afruan duhanin si gjithnjë dhe nuk i dhanë kafen sipas zakonit. S’kishte turp më të madh për një malësor. Dhe me t’u kthyer në shtëpi, burri që e donte aq shumë atë grua të bukur, kishte britur me ulërimë:
– Ti je shtrigë, Justinë!
Kështu i kishin thënë Franit të gjorë, kështu ulërinte ai.
Ndërkohë u dëgjua kambanorja e kishës. Frani dhe Justina shtangën. Përse vallë këto kambana?
E mjera Justinë ishte stepur dhe nuk kishte folur. Ishte një grua e re, me një fëmijë të vogël dhe gjithë nure. Shtatin e kishte të lartë, flokët i derdheshin gjer në mes, sytë jeshile si bajame dhe vithet që i ngriheshin ende përpjetë e bënin tepër sensuale e të dëshiruar. Të gjithë burrat e Kastratit e kishin ëndërr ta kishin në dorë. Ia hidhnin sytë tinëz kur ajo shkonte për të mbushur ujë në burim.
Por, Frani tani ishte bërë xhind.
“Ajo shtrigë duhet djegur!” – kishte dëgjuar zërin e dikujt, tek po linte kuvendin e burrave. Dhe gjithë rrugës, duke u kthyer për në kullë i kumbonin po ato fjalë: “Ajo shtrigë duhet djegur! Është shtriga e ‘Hatasë së Madhe’! Është shtriga që hëngri zemrën e Palit të gjorë!”
Frani kapërceu pragun sërish e hyri në dhomë; tërhoqi zvarrë engjëllin e tij dhe e lidhi. Donte të zbulonte të vërtetën për magjitë e saj.
Justina u habit që në furi e sipër, burri shkoi drejt oborrit dhe atje në mes bëri një zjarr të madh me trungje e shkarpa.
– Tregomë të vërtetën, shtrigë!…- klithte.
Gruaja nisi të qante. Ç’ti thoshte?! Ai prapë:
– Hape gojën, shtrigë! Çfarë ke bërë me magjitë e tua? Trego që je bijë e djallit!
Por më kot përpiqej e shoqja të çlirohej nga krahët e tij të fuqishëm.
– Thuamë, kush e hëngri zemrën e Palit?
– Fran, zoti im, po si mund të ha një zemër… zemrën e Palit të Marës, si?! Ai është aq larg, s’dihet ku.
– Shtrigat mundin gjithçka. Po “Hatanë e Madhe”, si e krijove?
– Besomë, o zoti im, unë jam gruaja jote e përgjëruar dhe nëna e fëmijës tënd.
Frani ndërkohë vinte rrotull dhomës duke shfryrë, me flokët e shpupuritur dhe sytë e kërcyer nga tërbimi.
– Shtriga e djallit! Tani gjithë malësia tallet me mua, që të mbaj akoma; që mbaj një shtrigë në shtrat. O Zot i madh!
– Oh, Fran, mos i beso, mos i dëgjo ata!
– Po priftin moj Justinë, po fjalën e zotit, mos ta dëgjoj?
Britmat u dëgjuan përreth. Njerëzit erdhën; në fillim ata të shtëpive pranë, pastaj edhe të kullave më tej.
– Frani po djeg gruan-shtrigë! Shtriga!
Lajmi u hap. Të tjerë malësorë, burra, pleq e gra u mblodhën njëri pranë tjetrit te gardhi i asaj shtëpie të gurtë, duke parë atë shfaqje tragjike: zjarri, gruaja dhe Frani, që e shtynte drejt flakëve. Ta digjte? A mund t’i digjte me duart e veta ata sy të bukur dhe ata gjinj të mjelmtë? Ja ku flokët iu përzhitën në flakë! “O Zot! Çfarë po bëj kështu?!” – mërmëriti Frani.
– Fran! – klithte gruaja. – Në emër të Shën Mërisë! Të kanë gënjyer! Dëgjomë, burri im i mirë!
Por, Frani nuk dinte ç’bënte e vazhdonte ta shtynte drejt zjarrit.
– Fran! Ma fal jetën për hir të tim biri, që kërkon ende të pijë!
– Hë, t’u thaftë ai gji! – klithte Frani dhe papritur pikasi rrobën e saj të merrte flakë. Pa flokët e saj të digjeshin, ndërkohë që gruaja përpëlitej.
– Më vrit më mirë, Frani im, që vdekjen ta kem me më pak dhembje.
Frani ngriti dorën të mbulonte sytë dhe, në atë çast të fundit, pa gjinjtë e bukur të Justinës të përcëlloheshin mes flakëve.
Flaka përpinte qiellin e zi. Korbat rrahën krahët nëpër natë dhe ikën tutje, duke braktisur arrën e madhe dhe krakëllitur me të madhe në qiell. Ishin krakëllima të frikshme. Dhe, më së fundi, kur gruaja ndjeu se po digjej vërtet, klithi:
– Mjaft! Do të tregoj!
Frani e tërhoqi menjëherë nga flakët dhe e la përkulur në këmbët e tij.
– Fol, ç’ke për të thënë! – klithi ai me sy të çakërritur.
– Do t’i them të gjitha Fran, veç t’i jap qumësht tim biri, a nuk e dëgjon si qan?
Justina mezi merrte frymë. Ishte si një e gjallë gjysmë e vdekur.
– Lërmë tani të shkoj te fëmija im!
– Thuaj se bëje magji! Thuaj! – klithi Frani.
– O, Fran, të them ç’të duash ti, veç më lër të shkoj te pjella ime!
Pranoi se vërtet ishte shtrigë dhe se kishte ngrënë zemrën e atij burri të mjerë, prandaj dhe ai kishte vdekur; se bashkë me të venë dilnin netëve dhe bënin magjira…
– Po, bënim magjira lart në krua.
Frani e shihte i shtangur e nuk i besonte dot asaj që sapo kishte thënë e shoqja.
Justina u ngrit paksa, bëri një hap drejt shtëpisë dhe u shemb në tokë.
– Më vrave, Fran… Gjithë kjo është marrëzi e njerëzve të këtyre maleve.
Malësorët tashmë ishin afruar buzë gardhit e ca prej tyre në oborr. Frani i pa me një habi të madhe e dyshim nga fjalët që tha e shoqja. Tutje, nga shtëpia, dëgjoheshin të qarat e fëmijës dhe burri si i dehur vrapoi dhe u mbyll në kullë.
Heshja pllakosi; dëgjohej veç ofshama e gruas që përpëlitej mes jetës e vdekjes. “Shtriga u dogj!”, bërtiti njëri nga djemtë e vrapoi të jepte lajmin derë më derë, ndërkohë që Justina jepte grahmat e fundit. Gjithë atë natë, fëmija qau e kërkoi të ëmën.
Por Justina ende nuk kishte vdekur. Në të gëdhirë, kur yjet nisën të shuheshin dhe për pak po dilte dita, Frani i shkoi pranë, aty rrëzë pemës.
– Po vdes, Fran. Si mund të besosh se unë jam shtrigë?
– Po ti vetë më the, Justinë! – tha ai me keqardhje.
– Të thashë se mendova se do ma kurseje jetën për hir të tim biri. Por, ti ma hoqe jetën, më dogje, më vrave.
– Ma thuaj përsëri, Justinë, që nuk është e vërtetë, – shtoi ai, me buzët që i dridheshin.
– Po, Frani im i mirë! Për shpirtin e tim biri!
Frani e pa dhe mbylli sytë. Edhe pse ende merrte frymë, ishte në një botë tjetër. E mori një çast në duar, e afroi pranë vetes, e puthi atë mish të gjallë e të vdekur dhe zuri të qajë në heshtje.
Ashtu i dehur nga dhembja, kapërceu oborrin dhe iku tutje drejt fshatit. Vrapoi drejt kishës. Në gjysmerrësirën e agut dalloi kambanoren në një dritë argjendi. Kur iu afrua portës së famullisë, nisi t’i bjerë derës me grusht. Pas pak u shfaq koka dhe pastaj fytyra e priftit, që ishte zgjuar nga trokitjet.
– Ati im! Justina po vdes. Por ajo m’u betua se nuk është shtrigë, se asgjë nga sa thuhet në fshat nuk është e vërtetë; gjithçka është shpifje.
Prifti e pa i habitur, u nxi në fytyrë dhe menjëherë iu përgjigj:
– Fran, t’i ka turbullu mendtë shtriga që ke në shtëpi. Ruaju djallit Fran dhe shko… e Zoti të mëshiroftë!
Frani e pa me sytë e egër dhe donte t’i fliste sërish, por prifti i përplasi në fytyrë derën e drunjtë e të rëndë të famullisë.
Atë mesditë, Josefina vdiq, dha shpirt e u shua. Një rrebesh i tmerrshëm ra si për çudi, një shi që nuk pushoi për një javë. Ndoshta për të larë vendin ku ishte djegur gruaja e gjorë. Ujët rridhte dhe merrte me vete copa të djegura rrobash e druri, të përcëlluara bashkë me hirin e së vdekurës.
Dy ditë më vonë, dy zaptije kishin mbërritur në fshat dhe kishin marrë gruan e ve, Marën, “magjistricën” tjetër, dhe mes shiut e kishin çuar në Shkodër, te guvernatori turk. Një udhëtim në këmbë nëpër baltë, shi dhe një ere të stuhishme. Dy burra në kuaj tërhiqnin një grua të gjorë, që i ndiqte me këmbë nga pas. Kishin mbërritur në ag. Ja tek shfaqej tutje kalaja e moçme e Shkodrës, buzë atij qyteti të vjetër, që ende flinte. Më në fund, guvernatori turk i kishte dëgjuar, edhe pse gruaja e ve lutej për zotin se s’kishte gisht në këtë histori dhe se fati i keq kishte rënë mbi të duke marrë lajmin e Palit të vrarë nën flamurin e Perandorisë. Me çallmën në kokë, guvernatori u bëri shenjë ta largonin atë të gjorë dhe urdhëroi ta mërgonin atë grua ‘të keqe’ në Azinë e Vogël. Dhe ashtu u bë. Një tjetër kalvar nisi për malësoren e bukur të Kastratit.
Historia e shtrigës u hap në qytetin oriental. Malësorët e Kastratit kujtuan se shpëtuan njëherë e mirë nga magjitë dhe magjistricat, por fatkeqësitë e tyre do të vazhdonin gjithnjë, duke rënë në një mjerim akoma më të skajshëm. Në fillim, në Kuvendin e Burrave, Franit ia afruan kafen gjithë nderim. Varrit të Justinës që s’kishte as emër e as nishan, askush nuk i afrohej. Kishin frikë të zgjonin magjistricën e famshme apo “engjëllin e zi”, siç e kishte quajtur prifti Dedë. Shtëpia u shkretua e rrënua. Por më vonë, me kalimin e stinëve, viteve, kur e kuptuan se faji i mjerimit të tyre nuk kishin qenë magjitë e saj, dikush vuri një gur të gdhendur në atë varr të oborrit. Një dorë shkroi më vonë emrin e saj. Fëmijën e vogël e kishte marrë vëllai i Franit, ndërsa Frani vetë u çmend e vërtitej pyjeve si një kafshë e plagosur. Dy vjet më vonë, pranë varrit të saj bulëzoi një shegë dhe pema u rrit shpejt. Fshatarët e shihnin me admirim dhe thoshin se ajo shegë ishte vetë shpirti i Justinës.
Vitet kaluan dhe “Lufta e Madhe”, Lufta e Parë Botërore, sapo kishte shpërthyer dhe u hap fjala se pritej të kthehej Mara, gruaja e vé e Palit, e degdisur në një fshat të humbur të Mosulit. Një bombë avioni ra në mes të fshatit dhe bëri një gropë të madhe.
– Ja ndëshkimi i madh për Justinën që vramë! – kishte thënë një nga pleqtë e moçëm.
Magjitë i kishin humbur fuqitë e tyre. Fëmijët loznin nën hijen e shegës së madhe. Dukej se malësorët nuk i besonim më. Që atëherë, atë gropë, njerëzit e quajtën “Gropa e Justinës” dhe historia e saj u tregua brez pas brezi. Edhe shega e ëmbël me lulet e kuqe, në kujtim të saj çel gjithnjë.

Të tjera nga ky autor:

Be First to Comment

    Komento

    error: Content is protected !!