Press "Enter" to skip to content

Ingeborg Bachmann: Undine po largohet

Ingeborg Bachmann lindi më 25 qershor 1926 dhe vdiq më 17 tetor 1973, në Klangefurt, Austri.“Primadonna” e lirikës gjermane të shekullit të shkuar; tregimtare, dramaturge, eseiste dhe, pa asnjë diskutim, sipas kritikës, ndër më përfaqësueset e letërsisë moderne gjermane; e përmendur për lidhjet e saj të pazakonta dashurore dhe seksuale, kryesisht me burrat më të suksesshëm të kohës së saj, ndër ta: Henry Kissinger, Paul Celan, Max Frisch, Hans Magnus Enzensberger, Hans Weigel, ka guxuar në veprat e saj ta quajë të sëmurë marrëdhënien mes burrave dhe grave, si dhe të dëshmojë pengesat e thella gjuhësore ndërmjet gjinive – si te ky fragment i prozës “Udine po largohet”.

Undine po largohet

Ju burra! Ju përbindësha!
Ju përbindësha me emrin Hans!
Me këtë emër, që unë kurrë s’do mund ta harroj.
Sa herë, kur ecja përmes lirishtës dhe degët hapnin krahët, kur thuprat më shkundnin ujë prej gjymtyrëve, gjethet më lëpinin piklat prej flokëve, takoja një njeri, që quhej Hans.
Po, kjo është logjika që njoh; njëri duhet të quhet Hans, dhe gjithë ju të tjerët quheni kështu, njëri si gjithë të tjerët, të gjithë si njëri. Por është gjithmonë vetëm një, që mban këtë emër, të cilin unë nuk mund ta harroj, edhe nëse ju harroj të gjithëve, dhe e fshij fare nga kujtesa se sa shumë ju kam dashur. Dhe nëse puthjet tuaja dhe fara juaj janë shpëlarë dhe larë gjatë nga ujërat e shumtë të shirave, lumenjve, deteve, prapë emri i tij që shumohet nën ujë, sepse unë s‘mund të pushoj së thirruri: Hans, Hans…
Ju monstra me duar të forta, që ju dridhen, më lini të jem e sinqertë, o përbindësha, dhe t’ju përçmoj njëherë siç duhet, pasi nuk do vij më kurrë tek ju, dhe ndoshta, jua them arsyen. Sepse ju i njihni pyetjet, dhe ato të gjitha fillojnë me “përse?”.
Në jetën time nuk ka pyetje. Unë dashuroj ujin, tejdukjen e tij vjershërore, blerimin në ujë dhe krijesat pa zë (ashtu siç jam vetë tani), flokët e mi poshtë tyre, brenda tij, ujit të shenjtëruar, pasqyrës së kthjellët, e cila më pengon t’ju shoh ndryshe. Kufiri ujor ndërmjet meje dhe vetvetes…
Unë nuk kam pasur nevojë për paratë tuaja, për premtimet tuaja, për siguri, por vetëm për ajër, ajër nate, ajër puthjesh, ajër bregdeti, ajër sinorësh, sa të mund të rimarr frymën për fjalë të reja, për puthje të reja, për një pohim të përjetshëm: Po. Po.
Kur pohimi nuk pranohej, unë isha e dënuar të dashuroja; kur ndonjë ditë kthehesha e çliruar nga dashuria, duhet t’i drejtohesha përsëri ujit, këtij elementi, ku askush nuk mund të ndërtojë fole, të bëjë çati mbi trarë, dhe ta sigurojë me mbulesë. Aty nuk je kurrkund, nuk qëndron kurrkund. Kridhesh, paqtohesh, lëviz, pa harxhuar fuqi – dhe një ditë prej ditësh, kujtohesh të dalësh në sipërfaqe, të ecësh përmes lirishtës, të shohësh atë, dhe t’i thuash “Hans”. T’ia fillosh nga e para.
“Mirëmbrëma.”
“Mirëmbrëma.”
“Deri ku ke shkuar?”
“Larg, shumë larg.”
“Larg edhe unë.”
Pastaj përsërit të njëjtin gabim, atë, që të bën të ndjehesh e veçantë. Dhe ç’dobi sjell, që je larë nga gjithë ujërat, me ujin e Danubit dhe të Rinit, me atë të Tiberit dhe të Nilit, me ujërat e ndritshme të deteve të ngrira, me ujërat e ngjyrosura të detit të hapur dhe të pellgut magjik? Energjiket gra mprehin gjuhën dhe u vezullojnë sytë, të ëmblat gra i lenë qetësisht lotët që rrjedhin faqeve, ta bëjnë punën e tyre. Por burrat heshtin. Lexojnë gazeta, bëjnë hesape, ngrenë zërin e radios për të dëgjuar zërin e midhjeve mbyllur në guackë, apo fanfarën e erës, dhe pastaj, më vonë, kur në shtëpi gjithçka errësohet, ngrihen vjedhurazi, hapin derën, dhe mbajnë vesh poshtë tek porta, në kopësht, në shitore, dhe dëgjojnë krejt pastër: zërin e dhimbjes, thirrjen e largët, muzikën fantazmë. Eja! Eja! Vetëm njëherë, eja!

Ju jeni përbindësha edhe me gratë tuaja!
A nuk ke thënë ti: është ferr i vërtetë, dhe asnjë nuk mund ta kuptojë, pse rri unë me të. A nuk ke thënë ti: gruaja ime, po, ajo është njeri i mrekullueshëm, po, ajo ka nevojë për mua, nuk do të dinte të jetonte pa mua.
A nuk e ke thënë ti këtë! Dhe, a nuk ke qeshur ti, e pastaj i ngazëllyer ke thënë: Mos i merr seriozisht asnjëherë, të tilla gjëra asnjëherë nuk merren seriozisht. Nuk ke thënë ti: Kështu duhet të jetë përgjithmonë, dhe jo ndryshe; asgjë tjetër s’ka vlerë.
Ju përbindësha dhe stili i shprehjeve tuaja, që kërkojnë shprehjet e grave, ndaj nuk ju mungon asgjë, ndaj bota është e rrumbullakët. Prej këtyre shprehjeve gratë ju shndërrohen në gra, në të dashura, në gratë e një dite, gratë e fundjavës, gratë e përjetshme, dhe ju bëheni burrat e tyre. (Për këtë ndoshta, ia vlen t’ia nisësh nga e para!)
Kur vija unë, e paralajmëruar nga flladi, atëherë hidheshit përpjetë, dhe e dinit, ishte shumë afër ora, turpi, zvetënimi, pakuptimi. Britma për t’i dhënë fund. Për fund. Ju përbindësha, prandaj ju kam dashuruar, që ta dini, se ç’do të thotë britmë, për t’ju bërë të ditur, se ju as me veten tuaj nuk keni qenë kurrë në një mendje. Po unë, kur kam qenë ndonjëherë me veten e një mendjeje? Kur ju ishit vetëm, krejt vetëm, dhe kur mendimet tuaja s’mendonin asgjë të dobishme, asgjë të nevojshme, kur llamba ushqente dhomën, drita lindej, hapësira qe e lagësht dhe me tym, kur ju qëndronit aty të humbur, krejtësisht të humbur, me vështrim të humbur, atëherë koha punonte për mua. Unë mund të hyja me vështrimin tim kërkues: Mendo! Ji! Fol!

Unë kam njohur një burrë, që quhej Hans, dhe që ishte ndryshe nga gjithë të tjerët. Kam njohur dhe një tjetër, që ishte po ndryshe nga të tjerët. Pastaj edhe një tjetër, që ishte krejt ndryshe nga gjithë të tjerët, quhej Hans, dhe unë e doja. Kur e takova në lirishtë, u larguam menjëherë, pa drejtim, përgjatë Danubit, hipur në një biçikletë të madhe, në pyllin e zi, poshtë rrapishtave, në bulevardin pa fund, ai pinte me mua pernod . Unë e dashuroja. Ne u ndalëm në stacionin verior, dhe treni u largua para mesnate. Unë nuk lëviza, bëra me dorë një shenjë për t’i dhënë fund. Për fundin, që nuk gjen asnjë fund. Nuk ishte kurrë gjer në fund. Shenja duhet bërë qetësisht, nuk është shenjë e trishtuar; ajo mjegullon stacionet dhe rrugët e largëta më pak sesa iluzioni i rremë, me të cilin shpesh shkohet drejt fundit.
Shko vdekje dhe mos bzaj kohë! Pa shfrytëzuar asnjë magji, asnjë lot, asnjë duar shtrëngim, asnjë betim, lutje. Asgjë nga të gjitha këto. Urdhri është: braktisje, që syri të ngopet me syrin, të ngopesh me shpresën, me të përditshmen. Kështu, t’i bindesh ligjit, dhe jo ndjenjës. T’i bindesh vetmisë. Vetmisë, ku mua asnjë s’më ndjek pas.

A e kupton ti gjithë këtë? Vetminë tënde unë kurrë nuk do ta ndaja, sepse aty është imja, prej shumë kohësh të shkuara, në shumë kohë të ardhme. Unë nuk jam për të ndarë shqetësimet. Jo këto shqetësime! Si t’ju besosh ju, se jeni më shumë se shprehjet tuaja të lehta e pakuptim, se veprimtaria juaj shpirtvogël, se dyshimet tuaja të marra. Unë kam besuar gjithmonë, që ju të ishit më shumë kalorës, idhuj, jo shumë larg prej një shpirti, që lartësonte emrat e gjithë mbretërve. Nëse ty nuk të bie asgjë e qashtër ndër mend për jetën tënde, atëherë ke thënë të vërtetën, por vetëm atëherë ama…
Tradhëtarë! Kur s’ju ndihmonte dot asgjë, atëherë në ndihmë ju vinte fyerja. Sakaq e dinit çfarë më bënte të dyshimtë te ju. Uji dhe mjegulla, dhe gjithçka tjetër, që s’ka fund të përcaktuar. Befas, unë kthehesha në rrezikun, që e njohët në kohën e duhur, isha e mallkuar dhe duar shtrëngimi s’ish tjetër veç keqardhje. Pendesë kishit ju në stolat e kishës, para grave tuaja, fëmijëve tuaj, publikut tuaj. Para instancave tuaja shumë të larta, ishit aq të vendosur për të më mëshiruar, sa kjo ju bënte krejt të pasigurt. Ju gjendeshit në vend të sigurt dhe mua më shndërruat në viktimë. Ju shijoi gjaku im?
A kishte ndopak shijen e gjakut të kaprolles, apo të balenës së bardhë? Apo shijen e heshtjes së tyre?
Ju bëftë mirë! Ju kam dashur shumë; shumë do paguani. Përse të mos ia tregoj fytyrën tuaj botës, dhe t’u përçmoj gjer në fund, përpara se të largohem?
Unë po shkoj tani.
Sepse ju pashë edhe njëherë, ju dëgjova të flisni në një gjuhë, që nuk duhet ta flisnit me mua. Kujtesa ime nuk është njerëzore. Unë duhet të mendoja për çdo gjë; çdo tradhti, çdo poshtërim. Ju pashë përsëri në të njëjtat vende; m’u dukën vende mëkati, ato që dikur më janë dukur vende të ndritshme. Çfarë dreqin keni bërë? Unë isha e heshtur, nuk thashë asnjë fjalë. Ju duhet t’i flisnit vetes. Spërkata një grusht ujë mbi ato vende, që të jeshilojnë si varret. Që të mund të rrinë të ndriçuara, gjer në fund.
Por, nuk mund të shkoj kështu. Prandaj më lini të them njëherë diçka të mirë, që ndarja të mos jetë kështu. Që ndarje të mos ketë. Të mira qenë fjalët tuaja, gabimet tuaja, zelli juaj për t’u larguar nga gjithë e vërteta, me qëllim që të thuhet gjysma e saj, me qëllim që të bjerë drita mbi gjysmën tjetër të botës, që ju të mund ta përdorni ende për zjarrin tuaj. Ju ishit shumë guximtarë, më tepër se të tjerët – burrecë gjithashtu, dhe me kurajën, për të mos u dukur burrecë.
Kurrë nuk do mund të flasë ndokush kështu përsëri, për elementet e universit dhe të gjitha yllësitë. Kurrë nuk ka folur njeri kështu për tokën, për trajtën e saj, moshat e saj. Në fjalët e tua ishte çdo gjë kaq e qartë: kristalet, vullkanet dhe pluhurat, akulli dhe zjarri i brendshëm.
Kështu nuk ka folur askush prej njerëzve, për shërbimet, prej të cilave ata jetojnë, për bindjet e tyre, të mirat, idetë, për njerëzit e kësaj toke, të një toke të shkuar dhe të një toke të ardhme. Ishte e domosdoshme të flisje kështu, dhe po aq shumë, të mendoje kështu. Kurrë nuk kishte pasur kaq shumë magji mbi sendet, sa kur flisje ti, dhe kurrë nuk kanë pasur fjalët aq peshë. Prej teje gjuha mund të bëhej e dëshirueshme, e pasigurt ose e pushtetshme. Gjithçka e ke bërë me fjalë dhe fjali, je kuptuar me to, ose i ke tjetërsuar, u ke dhënë emra të rinj; dhe me to ke vënë në lëvizje sendet, që nuk marrin vesh as fjalët e para, as ato të tërthorta.
Ah, kaq bukur askush nuk mund të luante, o përbindësha!
Të gjitha lojërat ju i shpikët, lojërat me numra, lojërat me fjalë, lojërat me ëndrra, dhe lojërat me dashurinë.
Kurrë nuk ka folur kështu ndokush, kaq thellë prej shpirtit. Pothuaj të vërtetën. Të vërtetën, pothuaj vrasëse. Përkulur mbi ujë, gati e harruar. Bota është ngrysur tashmë, dhe unë nuk mund ta mbërrij gjerdanin e perlave të detit. S’do ketë më lirishtë. Ti, i ndryshmi prej të tjerëve. Unë jam nën ujë. Jam nën ujë. Dhe del dikush mbi sipërfaqe, dhe urren ujin, urren shpresën, dhe nuk kupton gjë, nuk do të kuptojë kurrë. Siç nuk kam kuptuar unë.
Pothuaj nemitur,
ende e dëgjoj thirrjen.
Eja. Vetëm njëherë.
Eja.

Përktheu nga gjermanishtja: Anna Kove (Anrila Spahia)

Të tjera nga ky autor:

Be First to Comment

    Komento