fbpx Press "Enter" to skip to content

Balil GJINI: Lejlaja

Ti, moj Bukuri, duke qenë femër, s’ke si të mos bëhesh kurioze për Lejlanë, gruan që jo çdokush, por Stiliani, dora vetë, do ta quante zambaku trefletësh Shoshana. Po pra, po, ajo që kemi biseduar: Shoshana është vërtet emri i zambakut, por është edhe emri i gruas së mrekullueshme të Joakimit, të cilën donin ta përdhunonin ata dy pleqtë dhe që ia bëri gjyqin Danieli (mos vallë, për analogji, edhe Mola vinte t’i bënte gjyqin dervishit?).
Lejlaja, që kur ishte akoma aguridhe, pra që kur qe akoma lastar i gjelbër hardhie, kishte marrë hov e ishte nisur në drejtim vertikal, duke mbartur brenda vetes jo vetëm dëshirën për të shijuar lirinë e qiejve, por edhe kuriozitetin agresiv për të mbërritur gjer tek ajo beze e kaltër, mbi të cilën ishin vizatuar yje të kuq (ja, duke bashkuar imazhe kaq varfanjake e parafytyronte ajo hapësirën e pafundme), pastaj për ta çarë e për të parë se ç’bëhej matanë.
Por, prindërit (ata që e adaptuan) diç i trembi tek harlisja e saj, ndaj iu ra ndër mend të gjenin një furkaçe, t’ia shtrinin aty trupin njomëzak dhe, sa herë ajo rritej disa centimetra, e lidhnin komb me fije spangoje që të mos devijonte. Kësisoj, lastari mori drejtim horizontal, që s’premtonte më lirinë e pasigurt dhe të rrezikshme të qiejve, por robërinë e ëmbël të tokës, pëlle dhe plot me veriga rrushi.
Por, robëria, në vend që t’ia shuante bukurinë e tipareve dhe hiret e trupit të bukur, ashtu siç mendohej, ia theksoi edhe më tepër ato. Të gjithë meshkujt e vështronin ngulazi në fytyrë, ia lakmonin bukurinë, ashtu siç lakmojnë gjahtarët lëkurën e bukur të një kunadheje, të cilën edhe e vrasin pikërisht për të. Lejlanë e bezdisnin këto vështrime, ndaj, ndonjëherë, filloi ta ndjente bukurinë si diçka të tepërt përmbi fytyrë, si një lloj ekzeme që donte ta çirrte, ta gërricte me thonj. Por, më së shumti, ia kishte ënda që ia lakmonin; e përdorte atë si karrem, e vërviste mes dallgëve shkumëzuese të jetës dhe përpushej nga gëzimi kur shihte dhëmbë agresivë dhe bishta që tundeshin t’i suleshin asaj. Sidoqoftë, ishte kjo bukuri që, si një fatalitet a si një mrekulli, do të përcaktonte jetën e saj, dhe që, për dreq, ajo s’kishte pikë takati ndaj saj. Prindërit s’kishin vuxhut t’ia mbronin bukurinë, ndaj edhe pse e quanin ‘trëndafil i luginave të Lënxatës’, e dinin fare mirë se trëndafilin s’mund ta mbronin gjembat me të cilat është rrethuar, se ai që kërkon ta këputë trëndafilin e thith plot kënaqësi gjakun në gishtin e shpuar nga ta. Bash për këtë, ata e martuan fare të vogël. Qysh prej asaj kohe, ajo në sup mbante varur veç çanta krejt të veçanta.
Rrezikun që sillte bukuria e saj e dinte edhe i shoqi, ndaj muajt e parë e mbajti mbyllur natë e ditë në shtëpi, aq sa fytyra e saj filloi të jepte e të merrte me të bardhën e gëlqeres së mureve. I shoqi, çdo vjeshtë, pasi mbushte kaçupët me shëllirë dhie, pasi ngarkonte në mushka sherqet, gunat, velenxat, postiqet dhe gjithçka tjetër që e përdornin për shtroje, i linte stanet lart në male e shkonte të dimëronte tek vatha afër shtëpisë, pa harruar gjithsesi të mbushte me një shëllirë krejt të veçantë barkun e së shoqes. Pas disa viteve, barku i saj apo, sipas përfytyrimit folklorik, kaçupi prej lëkure në të cilën hidhej për t’u ngjizur urla dhe shëllira e burrit, doli me cene, pra ose kaçupi duhej të ishte i shpuar, ose duhej të qe i paaftë ta ngjiste atë çka hidhej në të. Pra, Lejlaja po dilte shterpë. E vjehrra i tha të vizitohej një herë në teqe dhe në këto kushte ajo u njoh me dervishin.
I shoqi s’e dëboi në derëbabe, siç bënin të gjithë burrat e tjerë me gratë që s’lindnin. Jo. E mbajti. Në orët e mesditës shtrihej pranë saj, i rrufiste gjinjtë e rrumbullt dhe i thoshte: “Ah, i ziu unë për dy bucelat e tua, që Zoti vajti e t’i mbushi të dyja me qumësht dhe s’bëri sevap ta mbushte njërën prej tyre me raki, të pija dhe unë i varfëri dhe të ngopesha, sa të dergjesha poshtë.
Pezuli i ballkonit të shtëpisë së Lejlasë ishte mbushur plot me saksi me karafila të kuq, të cilët vareshin poshtë penxhereve të hekurta dhe dukej sikur, pasi shndërroheshin në një lëng të kuq, merrnin sokaqet e rrugët, mbërrinin në shtretërit dhe kanapetë ku dergjeshin në vapë meshkujt me trupin e lakuriqtë dhe pastaj ktheheshin mbrapsht si valë e ngrohtë psherëtimash apo thashethemesh, siç ishte puna e atyre sallameve, për të cilët folëm më lart. Aq më shumë kur me këtë lëng përzihej dhe e kuqja e luleve të shegëve të egra, që feksnin në formë yjesh (sevdallinjtë e klisheve të gatshme thoshin se ylli më i bukur ishte vetë e zonja e tyre, që i ujiste dhe i veseliste), kurse natën, në xëxin e errët, ato shegë shndërroheshin në limere epshi të xhindve që, të lakuriqta, herë këndonin e herë bënin dashuri (njerëzit pa gaz në buzë thoshin se xhindja më e bukur ishte po prapë e zonja e shtëpisë). Të tjerë, më entuziastë se vetë sevdallinjtë, thoshin se Lejlaja s’i vadiste këta karafila me ujë, por me qumështin e gjirit dhe ishte futur në garë me veten t’i bënte pezulet e dritareve po aq të bukur sa dhe pezulet e buzëve. Kurse Bedulla, kur ishte pa xixa, thoshte se karafilat s’i rrisnin hirat e vatrës, por hiret e kunatës.
Një ditë, e veshur me të zeza, për shkak se i kishte vdekur kunati i vogël, ajo, duke zbatuar këshillën e vjehrrës, trokiti te porta e teqesë. Kunati i saj kishte vdekur në mënyrën më të çuditshme: një sorrë, që kishte rrëmbyer një kokërr arrë tek arra e Doracajve, e lëshoi atë nga një lartësi shumë e madhe. Ishte një gjë që sorrat, si raca më e zgjuar e shpendëve, e bënin rëndom: i lëshonin kokrrat e arrave mbi kalldrëmin e Buzherajve, dhe, pasi ato çaheshin e dërrmoheshin, iu turreshin thelpinjve me sqepa. Po mundet që sorrat të mos e bënin këtë për nevoja biologjike, por thjesht për nevoja artistike, për spektakël: të shihnin se si dy gjëra aq të njëllojta nga forma (arra dhe koka, pra), por edhe nga përmbajtja (thelpinjtë dhe truri), përplaseshin me njëra-tjetrën dhe, si në të gjithë filozofinë fetare, fitonte më e vogla. Kjo ishte një gjë që historia duhej ta shënonte në bllok, por ajo, si gjithmonë, duke zënë hundët me dorë, rrinte kushedi mbi ç’kufoma ushtarësh dhe municionesh ushtarake.
Thamë që një nga arrat e goditi kunatin e Lejlasë (s’po ia shënojmë emrin, moj Bukuri, sepse, në këtë rrëfenjë, ai është si ata fëmijët e papagëzuar: sapo filloi të marrë frymë, u shndërrua menjëherë në kufomë) dhe e la të vdekur në vend. Edhe ajo duhet të ketë qenë sorrë shumë e zgjuar, nip stërnipe e asaj sorre, që e mësoi Kainin si të varroste Abelin, që i kishte çuar më tej aftësitë e veta dhe kjo kuptohet nga fakti (kështu do të thoshnin avokatët) se ajo s’jepte më këshilla, por kishte filluar të vriste vetë. Sorrat, madje, s’ishin vetëm të zgjuara, por edhe ironike, sepse ditët kur paria shkonte te busti i kolonelit T.Z dhe vendosnte kurora me lule, po atë ditë shkonin edhe ato, dhe, pa e përfillur hierarkinë dhe gradat, domethënë atë shirit ari dhe yje mbi spaleta, lëshonin mbi to nga një glasë të ngrohtë. Dukej sikur inatin e kishin me kunatën e kolonelit, e cila, tërë jetën sa koloneli ishte gjallë, s’kishte larë asnjë nga teshat e tij, por i kapte me majat e gishtave dhe ia linte te këmbët e krevatit të vjehrrës, kurse tani, pikërisht tani, kësaj kunate, duke qenë punonjëse e lulishtes së qytetit, do t’i duhej që shumë herë t’ia pastronte kolonelit uniformën (dhe çfarë uniforme se: jo prej rrobe, por prej bronxi) nga glasat e shpendëve. Dukej, por mund të mos ishte fare kështu: shpendët mund ta dinin që kolonoli s’ishte fare hero, por bandit.
Lejlasë, veshur e tëra në zi, i feksnin më shumë pulpat e bardha kur shkonte rrugës, aq sa Stiliani thoshte se ajo s’ka pulpa, por pupla, kurse qeflinjtë e tjerë përsëritnin atë thënien e vjetër për mëllënjën, e cila, siç dihej fare mirë, poshtë puplave të zeza fshihte mishin e bardhë.
Në çastin kur hyri në teqe, vëllai i saj më i vogël, Afuzi, po jepte e merrte me këpucarin, i cili kishte sjellë në një trastë këpucët e dervishit. Ah, ende s’ta kam thënë se kur Afuzi ishte ende i vogël shkonte e flinte mbasditeve tek lisi ku vaponin dhentë. Një ditë aty kishte rënë rrufeja. Ajo e shkrumboi gjysmën e lisit, kurse Afuzin jo vetëm e kishte qorollepsur dhe e kishte lënë shurdh për disa ditë, por i kishte lënë mbi llërë ca shenja të çuditshme me ngjyrë mavi dhe të verdhë, mu si ngjyrat e salamandrave që rrinin tek hauzi dhe që kallaballëku thoshte se binin nga qielli. Të nesërmen, e ëma kishte ardhur tek lisi, kishte kërkuar gurin e rrufesë dhe, pasi e kishte gjetur atë (ishte i rrumbullt sa një harabel dhe krejt allasoj nga gurët e zakonshëm), e kishte puthur tri herë, e kishte futur në ujë të nxehtë, të cilin, më pas, ia kishte dhënë Afuzit për ta pirë. Duke vepruar kështu, ajo shfaqte shenjën e bindjes e nënshtrimit ndaj Zotit, ishte e bindur se diku kishte gabuar që Zoti kishte lëshuar rrufenë mbi djalin e vet. Ajo, si gjithë të tjerët, nuk rebelohej kundër mjetit të dhunës, por, përkundrazi, e lëmonte me gishtërinj, e puthte me buzë, e ziente dhe pinte ujin e tij. Ah, jo, jo, moj Bukuri: ngjashmëria me Moisiun në këtë rast është krejt formale. Vërtet edhe Moisiu i vuri të shkrijnë gjithë idhujt e rremë prej floriri, që populli i tij kishte ndërtuar teksa ai fliste me Zotin në malin e Sinait, vërtet edhe ai ujin e zier me këtë flori ua dha ta pinin, por, në këtë rast, e bëri si ndëshkim: mbi botë ka një Zot, një Zot dhe vetëm një, kurse populli i tij nuk shkëputej dot nga besimi në shumë zota. S’ke ç’i bën: nga ai ujë kemi pirë edhe unë e ti, moj Bukuri.
Fatkeqësia e afroi edhe më shumë Lejlanë me të vëllanë, Afuzin. Ajo e merrte mbasditeve në shtratin e saj e, ndërsa ai i rraste kokën poshtë gjinjve, nga të cilët vinte një aromë e mrekullueshme lulekulprash dhe manushaqesh, si dhe turbullohej nga ajo masë e butë dhe e rrumbullt mishi, Lejlaja i shkonte dorën në flokë dhe ia lëmonte.
Afuzi rritej e hidhte shtat, por nga hataja i mbetën që i mbetën dy cene të vogla: heqja osh e branë e këmbës së majtë, si dhe një lloj belbëzimi. Shumë gjëra ndryshuan tek ai, shumë gjëra i harroi, por një gjë ne mund ta themi të sigurt: sa më shumë kërkonte të largohej nga Lejlaja, aq më shumë rritej tek ai një lloj adhurimi i verbër ndaj saj; ajo aromë kulprash e manushaqesh, si një parfum i rrallë në shishe, ishte ndryrë brenda sëndukut të kujtesës së tij. Ndaj shkumëzoi e turfulloi si kalë i ndërkryer kur mësoi se babai donte ta martonte Lejlanë.
Kur babai i sillte bukën e drekës në arë, Afuzi e priste gjithë hundë e turinj. “Çfarë do? Sherr?”, i thoshte ky i fundit, “Hajde, gati jam!”. Atëherë fillonte një lojë e ashpër me grushta dhe shumë herë ara e tyre me grurë dukej si një arenë sportive, kurse lulëkuqet e mbira aty-këtu dukeshin si pika gjaku të derdhura herë prej njërit e herë prej tjetrit. Sebepet ishin nga më të ndryshmet: dhentë e pamjela në shtrungë, ara me misër e pavaditur mirë, por shkaku i vërtetë nuk thuhej asnjëherë. Nëse dikush kërkonte t’i ndante, do të dëgjonte thjesht një “hiqu!”, ku ajo (!) nuk qe aspak një pikëçuditëse, por një thikë e hedhur që larg mbi lëkurën e drurit, thikë që vazhdon të lëkundet akoma. Disa herë Afuzi e kishte shkuar në hudut (ja sërish fjala e ardhur që nga beteja e Uhudit) dhe e kishte kopanisur keq babanë, e kishte mbështjellë me velenxë, e kishte lidhur me tërkuzë mbi samarin e mushkës dhe, pasi i kishte thënë ca shufra në vithe asaj, e kishte degdisur në shtëpi. Aty le t’ia shëronte plagët e shoqja, nëna e tij: me djathë të skuqur, me qull, me mëllaga apo me raki. Dallgëve të zemërimit e ujërave të stërbetimeve të babait se do t’ia merrte shpirtin haramsëzit, ai i vinte përballë digën e zgërdhitjeve. Në kohën kur martesa e Lejlasë u bë fakt, Afuzi kishte hyrë te oda e shtëpisë, kishte rrëmbyer mauzerin, që varej në mur, dhe kishte qëlluar të atin. Plumbi e zuri në pulpë. Ngjarja bëri bujë në të gjithë kasabanë dhe nëna, për ta shpëtuar Afuzin nga ndëshkimi i qeverisë, iu lut dervishit ta pranonte në teqe, me pretekstin se ishte i çmendur. Qysh atëherë, ai vazhdonte të jetonte aty.

Shkëputur nga romani “Teqeja e shterpave”.